Praktyczny i przystępny podręcznik opisujący wykorzystanie najczęściej używanych metod badawczych w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Taki właśnie jest „Podręcznik badacza”, najnowsza publikacja Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości pod redakcją prof. Pawła Waszkiewicza.

Powstanie „Podręcznika badacza” wpisuje się w 35-lecie istnienia Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Dyrektor Instytutu prof. Piotr Rylski zwraca uwagę, że przez 35 lat nie tylko Instytut się zmieniał. Zmiany objęły także metody badawcze oraz dostęp do danych statystycznych. To, co kiedyś wydawało się niedostępne, dzisiaj znajduje się na wyciągnięcie ręki dla różnych podmiotów. – Podstawowym celem, jaki postawiłem sobie było nie tylko udostępnianie raportów i książek, ale także pokazanie metodologii, którą się posługujemy, aby mogła być ona wykorzystywana przez innych – mówi dyrektor Instytutu.

Jednym z obszarów, w których IWS może wspierać środowisko badawcze, jest wskazywanie, jak rzetelnie analizować funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości.

Teoria przekładająca się na praktykę

Redaktorem „Podręcznika badacza” jest prof. Paweł Waszkiewicz, związany od lat z IWS. Waszkiewicz we wstępie do lektury wskazuje, że poza wartościami merytorycznymi dla autorów istotne było, aby całość była zaprezentowana w przystępny sposób.

“Studiowanie prawa zazwyczaj nie wywołuje skojarzeń z ekscytującą aktywnością.  W ich toku nie przeżywa się przygód rodem z sagi filmowego archeologa Indiany Jonesa. Sam nie należałem do osób poznających z wypiekami na twarzy instytucje prawa rzymskiego oraz fascynujących się szeregiem innych regulacji zawartych w obowiązkowym materiale kolejnych lat studiów.  W toku studiów prawniczych na większości wykładów nie byłem w stanie wygrać z sennością. Na szczęście w trakcie studiowania stosowanych nauk społecznych „odkryłem”, że prawo to nie tylko poglądy doktryny, normy wywodzone z przepisów czy subsumpcja. Najciekawsze dla mnie stało się to, jak teoria i działania legislacyjne przekładają się na funkcjonowanie jednostek, grup oraz instytucji”.

Dbałość o wspólny standard

Choć nie brakuje w polskim piśmiennictwie publikacji poświęconych tematyce badań społecznych, to widać lukę w literaturze poświęconej badaniom empirycznym. Autorzy publikacji opisujący badania prowadzone w obrębie nauk prawnych zazwyczaj skupiają się na badaniach teoretycznych, a nie na praktyce. Nie ma w tym nic złego, natomiast misją Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości jest między innymi podpowiadać, jakie kwestie warto reformować. A przy formułowaniu takich wniosków szczególnie istotne są badania empiryczne.

Co istotne, im więcej wskazówek dla badaczy – tych zaawansowanych oraz tych początkujących – tym lepiej dla nas wszystkich. Nierzetelność, wynikająca często z braku umiejętności, skutkuje wytworzeniem artefaktów – nieprawdziwych odwzorowań rzeczywistości. To zaś może powodować opłakane skutki społeczne. Może też utrudniać prowadzenie rzetelnych analiz, gdyż porównywanie wyników różnych badań ma sens wówczas, gdy wszystkie są prowadzone właściwie warsztatowo.

– Naszą ambicją jest dostarczenie wskazówek i dobrych praktyk, które pomogą ujednolicić warsztat badawczy. Chociaż w ostatnich latach rośnie w Polsce liczba badań empirycznych wymiaru sprawiedliwości, często brakuje im spójnych standardów.  Przygotowanie “Podręcznika” ma przyczynić się do podniesienia rzetelności tych badań, tak żeby wyniki projektów prowadzonych w różnych ośrodkach przez wielu badaczy były porównywalne, a wnioski wyciągane na ich podstawie uzasadnione solidnymi podstawami naukowymi – zauważa prof. Paweł Waszkiewicz.

I zaznacza, że standaryzacja nie oznacza oczywiście schematyzmu, tylko wypracowanie wspólnego rozumienia podstawowych zasad planowania i realizacji badań empirycznych.

Kompleksowe narzędzie dla badaczy

„Podręcznik badacza” został podzielony na osiem rozdziałów: analiza akt jako metoda badawcza (autor: Paweł Waszkiewicz), badania ankietowe/sondażowe (Joanna Klimczak), wywiad indywidualny (Justyna Włodarczyk-Madejska), analiza spraw karnych (Konrad Buczkowski), analiza spraw cywilnych (Witold Borysiak), analiza spraw rodzinnych (Jerzy Słyk), wtórna analiza danych statystycznych (Paweł Ostaszewski) oraz badania ewaluacyjne i ocena skutków regulacji (Piotr Lewulis).

Każda omówiona metoda badawcza zilustrowana jest przykładami z faktycznie przeprowadzonych badań. W ten sposób nie tylko pokazano, jak dana metoda się sprawdza w praktyce, lecz także co dzięki jej zastosowaniu w szeroko pojętym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości można sprawdzić.

Istotne jest także to, że w „Podręczniku badacza” przybliżono specyfikę badań w trzech podstawowych obszarach działalności Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, to jest w zakresie prawa karnego, cywilnego oraz rodzinnego.

Podręcznik stanowi zatem kompleksowe narzędzie dla badaczy.

Można go bezpłatnie przeczytać TUTAJ.