PRAWO W DZIAŁANIU 57/10

Maciej Kubala

Prawo karne a jurydyzacja prawa kanonicznego. Rozważania w kontekście praktycznej aplikacji kanonicznej procedury karnej w przypadkach nadużyć seksualnych popełnianych przez duchownych wobec małoletnich

Prawo w Działaniu 2024, tom 57

https://doi.org/10.32041/pwd.5710

Streszczenie

W artykule poddana zostaje analizie, stosowana w Kościele katolickim, karna procedura postępowania w wyjaśnianiu i rozliczaniu przestępstw seksualnych wobec małoletnich. Przy uwzględnieniu historycznych zmian, jakim ulegała ta procedura, autor zadaje pytania o jej jurydyczną efektywność, w kontekście rewindykacji i ochrony praw poszkodowanych, stopnia ochrony praw procesowych podejrzanych czy oskarżonych, oraz o kanoniczne podstawy i zakres odpowiedzialności przełożonych kościelnych, w kontekście przestrzegania powszechnie uznanych standardów procesowych. Badania prowadzone za pomocą metody dogmatycznoprawnej uzupełnianej metodologią historycznoprawną mają służyć określeniu faktycznego stopnia i skutków jurydyzacji obecnie stosowanej procedury oraz powiązania jej z szeregiem obowiązków prawnych Stolicy Apostolskiej, wśród których znajdują się obowiązki prawne wynikające z przystąpienia do Konwencji o prawach dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych. Na tej podstawie zostają sformułowane wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda, które – w zamiarze autora – stworzą alternatywy dla ulepszenia omawianej procedury, a samą debatę publiczną na temat działań podejmowanych przez Kościół katolicki w tej materii uczynią bardziej merytoryczną.

1. Amenta P., La discrezionalità del giudice canonico e la tutela dei diritti del fedele cristiano, Milano 2005.
2. American Psychiatric Association Committee on Nomenclature and Statistics, Diagnostic and statistical manual of mental disorders, Washington 1952.
3. Atenagoras z Aten, Prośba za chrześcijanami, http://biblioteka.kijowski.pl/atenagoras/atenagoras.pdf.
4. Basik K., Przedawnienie w prawie karnym w systemie kontynentalnym i anglosaskim, Warszawa 2014.
5. Benedykt XVI, Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu. Benedykt XVI w rozmowie z Peterem Seewaldem, Kraków 2011.
6. Berman H.J., Diritto e rivoluzione. Le origini della tradizione giuridica occidentale, Bologna 1998.
7. Bettiol G., Sullo spirito del diritto penale canonico dopo il Concilio Vaticano II, [w:] Festschrift für Ernst Heinitz zum 70. Geburstag am 1 Januar 1972, red. H. Luttger, H. Blei, P. Hanau, Boston 1972.
8. Borecki P., Odpowiedzialność kościelnych osób prawnych za czyny pedofilskie duchownego – wyrok na miarę precedensu. Uwagi w sprawie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2020 r., sygn. II CSK 124/19, Studia Prawa Publicznego 2020, nr 3(31), https://doi.org/10.14746/spp.2020.3.31.2.
9. Borek D., Obowiązek powiadomienia o przestępstwie w prawie i praktyce Kościoła, Annales Canonici 2022, t. 18, nr 1, https://doi.org/10.15633/ac.18101.
10. Borek D., Przedawnienie skarg i działań z tytułu naruszeń będących przestępstwami kanonicznymi, Prawo Kanoniczne 2019, t. 62, nr 3, https://doi.org/10.21697/pk.2019.62.3.03.
11. Consorti P., La responsabilità della gerarchia ecclesiastica nel caso degli abusi sessuali commessi dai chierici, fra diritto canonico e diritti statuali, Stato, Chiese e pluralismo confessionale. Rivista telematica 2023, nr 17, www.statochiese.it.
12. Corecco E., L’apporto della teologia alla elaborazione di una teoria generale del diritto, [w:] Ius et communio. Scritti di Diritto Canonico, t. 1, red. G. Borgonovo, A. Cattaneo, Lugano–Casale Monferrato 1997.
13. Daly B., The Instruction „Crimen Sollicitationis” on the Crime of Solicitation: Confussion or Cover-up of Paedophilia?, The Canonist 2016, t. 7, nr 1.
14. de Paolis V., Cito D., Le sanzioni nella Chiesa. Commento al Codice di Diritto Canonico. Libro VI, Roma 2008.
15. Dembiński A., Kościół i prawo rzymskie, Lublin 2008.
16. di Mattia G., Il diritto penale canonico a misura dell’uomo, Revista Española de Documentación Científica 1990, nr 47.
17. Dohnalik J., Prawo kanoniczne wobec nadużyć seksualnych duchownych względem dzieci i młodzieży, Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka 2015, t. 14, nr 1.
18. Doyle T., The 1922 Instruction and the 1962 Instruction „Crimen Sollicitationis” promulgated by the Vatican, http://www.awrsipe.com/doyle/2008/2008-10-03-Commentary-on-1922-and-1962-documents.pdf.
19. Dworas-Kulik J., Rys historyczny przestępstwa o charakterze pedofilskim, Kwartalnik Prawo-Społeczeństwo-Ekonomia 2016, nr 1.
20. Fedele P., Il problema dell’animus communitatis nella dottrina della consuetudine, Milano 1937.
21. Fiałek P., Troska Kościoła wobec ofiar wykorzystania seksualnego spowodowanego przez duchownych – kontekst kanoniczny i psychologiczny, Kościół i Prawo 2020, t. 9, nr 2, https://doi.org/10.18290/kip2092-10.
22. Franceschetti P., Pena (Funzioni del diritto penale), [w:] Enciclopedia Giuridica Online, https://www.altalex.com/documents/altalexpedia/2017/ 06/27/pena#_Toc 475630534.
23. Gaudino L., La responsabilità oggettiva degli enti ecclesiastici per gli abusi sessuali a danno del minore, Responabilità civile e previdenza. Rivista mensile di dottrina, giurisprudenza e legislazione 2014, nr 1.
24. Giustino, Apologia prima, https://www.vitanostra-nuovaciteaux.it/giustino-apologia-prima-testo/.
25. Głowacka A., Odpowiedzialność osób prawnych Kościoła katolickiego za czyny niedozwolone, Acta Erasmiana. Varia II 2015, t. 9, http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/65065/010_Glowacka_AleksandraOdpowiedzialnosc_osob_prawnych_Kosciola_katolickiego_za_czyny_niedozwolone.pdf.
26. Hervada J., Cos’è il diritto? La moderna risposta del realismo giuridico, Roma 2008.
27. Hervada J., Introduzione critica al diritto naturale, Milano 1990.
28. Herzog J.-B., Les principes et les méthodes du droit pénal comparé, Revue internationale de droit comparé 1957, t. 9, nr 2.
29. Jarząbek T., Przestępstwa seksualne wobec małoletnich w prawie kanonicznym, Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich 2019, nr 32.
30. Jońca M., Pedofilia: przestępstwo, którego długo w kodeksie karnym nie było, Dziennik. Gazeta Prawna z 18.06.2021 r., https://edgp.gazetaprawna.pl/e-wydanie/57993,18-czerwca-2021/72990,Dziennik-Gazeta-Prawna/755587,Przestepstwo-ktorego-dlugo-nie-bylo.html.
31. Jurydyzacja, [w:] Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/ jurydyzacja;5436864.html.
32. Kobyliński A., Odpowiedź Kościoła katolickiego na problem wykorzystania seksualnego osób nieletnich przez duchownych w latach 1984–2022, Teologia i Moralność 2022, t. 17, nr 2(32), https://doi.org/10.14746/TIM.2022.32.2.18.
33. Krzywkowska J., Kubala M., Stolica Apostolska i prawo kanoniczne w obronie rodziny i jej praw, Polski Rocznik Praw Człowieka i Prawa Humanitarnego 2016, t. 7.
34. Kubala M., Penalizacja nadużyć seksualnych przeciwko małoletnim w prawie kanonicznym i polskim porządku prawnym, [w:] Prawo w służbie ochrony dzieci: ustawodawstwo, praktyka, wyzwania, red. M. Rożański, Olsztyn 2020.
35. Kühn G., Stolica Apostolska wobec wykorzystania dzieci – uzupełnienie raportu CRIN, Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka 2015, t. 13, nr 4.
36. Lempa F., Podstawowe zasady wymierzania poprawczych kar kanonicznych, Civitas et Lex 2017, nr 4(16).
37. Llobell J., Giusto processo e „amministrativizzazione” della procedura penale canonica, Stato, Chiese e pluralismo confessionale. Rivista telematica 2019, nr 14, https://doi.org/10.13130/1971-8543/11550.
38. Luini M., La Pena nella Chiesa, Roma 2019.
39. Marzoa Á., Miras J., Rodríguez-Ocana R. [red.], Commentario exegético al código de derecho canónico, t. IV/1, Pamplona 2003.
40. Minelli C., Rationabilitas e revisione del Codice piobenedettino. Un confronto con il pensiero di Eugenio Corecco, Annales Canonici 2017, t. 13.
41. Mozgawa M., Budyn-Kulik M., Prawnokarne aspekty pedofilii. Analiza dogmatyczna i wyniki badań empirycznych, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2006, z. 2.
42. Normy Motu Proprio Sacramentorum Sanctitatis Tutela – wprowadzenie historyczne, https://www.vatican.va/resources/resources_introd-storica_pl.html.
43. Parisi, Il diritto canonico nella formazione del giurista contemporaneo, Annuario de Derecho Eclesiástico del Estado 2019, t. 35.
44. Prost, Vincent G., Historia życia prywatnego, t. 5, Od I wojny światowej do naszych czasów, red. T. Kulak, Wrocław–Warszawa–Kraków 2006.
45. Przeciszewski M., Countercting Sexual Abuse in the Catholic Church: the System in Poland, The Person and the Challenges 2022, t. 12, nr 1, https://doi.org/10.15633/pch.4239.
46. Saje A., Abusi sessuali e spirituali nella Chiesa Cattolica. Dilemmi e questioni aperte, Śląskie Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 2020, t. 40, nr 2.
47. Sobczyk P. [red.], (Nie)odpowiedzialność cywilnoprawna kościelnych osób prawnych za czyny niedozwolone popełnione przez osoby duchowne, Warszawa 2022.
48. Suchocka H., Działania papieży oraz Stolicy Apostolskiej na rzecz ochrony osób małoletnich, [w:] Prawa dziecka: perspektywa Kościoła, red. P. Kroczek, Kraków 2015.
49. Theories of Criminal Law, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy Archive, red. E.N. Zalta, https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/criminal-law/#NormTheEmpRea.
50. Ventura M., Pena e penitenza nel diritto canonico postconciliare, Napoli 1996.
51. Wilk A., Prawne i kryminologiczne aspekty przestępczości seksualnej duchownych, Problemy Prawa Karnego 2022, t. 6, nr 1, https://doi.org/10.31261/PPK.2022.06.01.01.
52. Wojnicz P., Penalizacja czynów seksualnych wobec małoletnich – rozważania na tle prawa kanonicznego i polskiego prawa karnego, Civitas et Lex 2020, nr 2(26), https://doi.org/31648/cetl.4419.

M. Kubala, Prawo karne a jurydyzacja prawa kanonicznego. Rozważania w kontekście praktycznej aplikacji kanonicznej procedury karnej w przypadkach nadużyć seksualnych popełnianych przez duchownych wobec małoletnich, Prawo w Działaniu 2024, t. 57, https://doi.org/10.32041/pwd.5710