PRAWO W DZIAŁANIU 57/6

Olga Sitarz, Anna Jaworska-Wieloch, Jakub Hanc

Wolność religijna w ośrodkach izolacji nieletnich w świetle polskich regulacji

Prawo w Działaniu 2024, tom 57

https://doi.org/10.32041/pwd.5706

Streszczenie

Przedmiotem niniejszej publikacji jest problematyka wolności religijnej nieletnich umieszczonych w ośrodkach izolacji, ze szczególnym uwzględnieniem konkurencyjności podmiotów, które współkształtują decyzję o zakresie prawa do praktyk i posług religijnych w takich ośrodkach, tj. samego dziecka, jego rodziców bądź opiekunów oraz administracji zakładu poprawczego. W pracy podjęto rozważania nad znaczeniem wolności religijnej dziecka oraz jego prawa do samostanowienia. W dalszej kolejności rozważono prawa rodziców bądź opiekunów do wychowania dziecka w swojej wierze i kulturze, zarówno w świetle polskich, jak i międzynarodowych regulacji. Jest to problem szczególnie doniosły, zwłaszcza w razie niezgodności woli dziecka z decyzją rodziców w tymże zakresie. Ustawodawca z jednej strony zdecydował, że dziecko w określonym wieku jest wystarczająco świadome, by ponosić odpowiedzialność za swoje czyny, a z drugiej strony nie może ono jeszcze samodzielnie decydować o uczestnictwie w lekcjach religii oraz praktykach i posługach religijnych. Wreszcie w publikacji podjęto próbę zdekodowania zakresu uprawnień administracji zakładów poprawczych i młodzieżowych ośrodków wychowawczych w przedmiocie wolności religijnej ich wychowanków. Jest to zagadnienie istotne nie tylko dla obszaru prawa karnego i prawa nieletnich, lecz także praw człowieka.

1. Arczewska M., Dobro dziecka w perspektywie sędziów rodzinnych i służb społecznych – kontekst wsparcia rodziny naturalnej w odzyskiwaniu opieki nad dzieckiem, Kultura i Wychowanie 2019, nr 15, https://doi.org/10.25312/2083-2923.15/2019_01ma.
2. Arkuszewska A., Instytucja wysłuchania dziecka w świetle Konstytucji RP (wybrane zagadnienia), Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2021, nr 2, https://doi.org/10.15804/ppk.2021.02.17.
3. Babiuch H., Konstytucyjne prawa rodziców w zakresie wychowania dziecka, [w:] Realizacja i ochrona konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, red. M. Jabłoński, Wrocław 2014.
4. Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012.
5. Bielecki M., Dobro dziecka jako przesłanka korzystania z wolności religijnej, Studia z Prawa Wyznaniowego 2004, t. 7.
6. Bielecki M., Godność dziecka jako przesłanka korzystania z wolności religijnej, [w:] Studium interdyscyplinarne, red. E. Sowińska, E. Szczurko, T. Guz, P. Marzec, Lublin 2008.
7. Bielecki M., Ograniczenia wolności religijnej dziecka, [w:] Idea wolności w ukuciu historycznym i prawnym, red. E. Kozerska, P. Sadowski, A. Szymański, Toruń 2010.
8. Bielecki M., Wychowanie dziecka zgodnie z przekonaniami rodziców oraz jego wolność religijna w kontekście orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 3 listopada 2009, [w:] Szkoła. Edukacja i wychowanie, red. A. Balicki, T. Guz, W. Lis, Lublin 2010.
9. Błasiak-Czerniakowska P., Wolność religijna dziecka a władza rodzicielska, Miscellanea Historico-Iuridica 2020, t. 19, z. 1, https://doi.org/10.15290/mhi.2020.19.01.09.
10. Borysiak W., [w:] Konstytucja RP, t. 1, Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
11. Cenalmor D., Miras J., Prawo kanoniczne, Warszawa 2022.
12. Ciepła H., [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, red. K. Piasecki, Warszawa 2001.
13. Florczak-Wątor M., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019.
14. Garlicki L., Derlatka M., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, 30–86, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
15. Grzejdziak A., Prawo do wychowania w rodzinie, [w:] Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002.
16. Grześkowiak A., Religia w szkole a prawa człowieka, [w:] Nauczanie religii w szkole w państwie demokratycznym, red. J. Krukowski, Lublin 1991.
17. Huber P., Vor 1 RelKErzG; § 5 RelKErzG, [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch. Band 10. Familienrecht II. §§ 1589–1921, red. D. Schwab, München 2020.
18. Ignaczewski J., [w:] Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem, red. J. Ignaczewski, Warszawa 2015.
19. Ignatowicz J., [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2003.
20. Informacja o wynikach kontroli. Warunki sprawowania nadzoru oraz oddziaływania wychowawczego, resocjalizacyjnego i terapeutycznego wobec nieletnich w zakładach poprawczych, Białystok 2002.
21. Jabłońska P., Wolność sumienia i wyznania osoby małoletniej w Polsce w latach 1918–2015, rozprawa doktorska, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2018.
22. Jakuszewicz A., Prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami a wolność sumienia i religii dzieci w Konstytucji RP oraz w Konwencji o prawach dziecka, Studia z Zakresu Prawa, Administracji i Zarządzania Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy 2013, t. 3.
23. Kabza E., Krupa-Lipińska K. [red.], Dobro dziecka w ujęciu interdyscyplinarnym, Toruń 2016.
24. Krukowski J., Ochrona wolności myśli, sumienia i religii dziecka, Roczniki Nauk Prawnych 2003, t. 13, z. 2.
25. Krukowski J., Polskie prawo wyznaniowe, Warszawa 2007.
26. Lach I., Dziecko jako podmiot wolności sumienia i wyznania, Warszawa 2016.
27. Łapiński A., Ograniczenia władzy rodzicielskiej w polskim prawie rodzinnym, Warszawa 1975.
28. Łopatka A., Konwencja Praw Dziecka w Polsce, [w:] Prawa dziecka. Deklaracje i rzeczywistość, red. J. Bińczycka, Kraków 1999.
29. Łopatka A., Prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania, Warszawa 1995.
30. Łyko Z., Wolność sumienia i wyznania w relacji: człowiek – kościoły – państwo, [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, red. Wiśniewski, Warszawa 1997.
31. Misztal H., Prawo rodziców do wychowania dzieci według własnych przekonań, Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie 2009, t. 2, https://doi.org/10.32084/tkp.6620.
32. Morawska E.H., Ochrona praw dziecka w świetle art. 72 Konstytucji RP. Uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Kwartalnik Prawa Publicznego 2007, nr 4.
33. Ożóg M., Prawo rodziców do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Studia Prawa Wyznaniowego 2015, t. 18, https://doi.org/10.31743/spw.5092.
34. Perdek K., Swoboda sumienia i wyznania dziecka, [w:] Dobro pojemne jak krzywda. Prawna ochrona dziecka. Deklaracje a rzeczywistość, red. J. Mazurkiewicz, P. Mysiak, Wrocław 2017.
35. Pereta M., Prawo dziecka do wychowania w prawodawstwie Kościoła łacińskiego z elementami prawa polskiego, Kościół i Prawo 2019, nr 2, https://doi.org/18290/kip.2019.8.2-2.
36. Pietrzak M., Konstytucyjne podstawy prawa wyznaniowego, [w:] Konstytucyjne podstawy systemu prawa, red. M. Wyrzykowski, Warszawa 2001.
37. Pietrzak M., Państwo prawne, państwo świeckie, Warszawa 2012.
38. Pietrzak M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2010.
39. Pyclik K., Wolność sumienia i wyznania w Rzeczypospolitej Polskiej (założenia filozoficzno-prawne), [w:] Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002.
40. Raport Rzecznika Praw Obywatelskich z wizytacji w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich przeprowadzonych przez Krajowy Mechanizm Prewencji w latach 2008–2015, Warszawa 2016, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Raport%20zaklady%20poprawcze%20i%20nieletni.pdf.
41. Salgo L., Gesetz über die religiöse Kindererziehung, [w:] von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen. Band 4. Familienrecht. §§ 1626-1631. Anhang zu § 1631: RKEG. §§ 1631a-1633, red. H. Engler, Berlin 2002.
42. Sarnecki P., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, 30–86, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
43. Schulz A.N., O Konwencji o prawach dziecka i jej wpływie na prawo polskie, [w:] Prawa dziecka. Konteksty prawne i pedagogiczne, red. M. Andrzejewski, Poznań 2012.
44. Schwierskott-Matheson E., Wolność sumienia i wyznania w wybranych państwach demokratycznych na przykładzie regulacji Konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki, Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, orzecznictwa sądów tych krajów oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Regensburg 2012.
45. Sikora P., „Zostaję w Kościele”. Kim są młodzi katolicy, Tygodnik Powszechny z05.2022 r., https://www.tygodnikpowszechny.pl/zostaje-w-kosciele-kim-sa-mlodzi-katolicy-174815.
46. Sobczak J., Gołda-Sobczak M., Wolność sumienia i wyznania jako prawo człowieka, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K – Politologia 2012, nr 1.
47. Sobczak W., Wolność myśli, sumienia i religii. Poszukiwanie standardu europejskiego, Toruń 2013.
48. Stańdo-Kawecka B., Prawo karne nieletnich. Od opieki do odpowiedzialności, Warszawa 2007.
49. Stojanowska W., Dobro dziecka dobro rodziców, [w:] Granice prawa. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Siemaszki, red. P. Ostaszewski, K. Buczkowski, Warszawa 2020.
50. Stojanowska W., Prawa i obowiązki (małżonków, rodziców i dzieci) w rodzinie, [w:] Zagadnienia praw rodziny. XII Dni Praw Człowieka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim 1994, red. J. Rebeta, Lublin 1997.
51. Sylwestrzak A., Obowiązki dziecka wobec rodziców, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2001, z. 3.
52. Szczot E., Władza rodzicielska a wolność religijna dziecka w prawie kanonicznym, Annales Canonici 2015, nr 11, https://doi.org/10.15633/acan.1064.
53. Szer S., Prawo rodzinne w zarysie, Warszawa 1966.
54. Sztychmiler R., Prawa rodziny w prawodawstwie i w nauczaniu Jana Pawła II, [w:] Zagadnienia praw rodziny. XII Dni Praw Człowieka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim 1994, red. J. Rebeta, Lublin 1997.
55. Szymaniec P., Wychowanie dziecka w wybranej religii lub światopoglądzie. Wybrane zagadnienia, [w:] Prawa dziecka. Perspektywa publicznoprawna, red. D. Jaroszewska-Choraś, A. Kilińska-Pękacz, A. Wedeł-Domaradzka, Bydgoszcz 2019.
56. Tarnacka A., Prawo dziecka do wolności sumienia i wyznania, [w:] Prawo Małżeńskie i jego relacje z innymi gałęziami prawa, red. I.A. Jaroszewska, G. Ćwikliński, Olsztyn 2017.
57. Trybulska-Skoczelas E., [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. J. Wierciński, Warszawa 2014.
58. Walaszek B., Zarys prawa rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1971.
59. Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000.
60. Winiarz J., Gajda J., Prawo rodzinne, Warszawa 2001.

O. Sitarz, A. Jaworska-Wieloch, J. Hanc, Wolność religijna w ośrodkach izolacji nieletnich w świetle polskich regulacji, Prawo w Działaniu 2024, t. 57, https://doi.org/10.32041/pwd.5706