PRAWO W DZIAŁANIU 58/7

Aleksandra Partyk

Relacja między osobą zmarłą i jej osobą bliską a przyznawanie zadośćuczynienia

Prawo w Działaniu 2024, tom 58

https://doi.org/10.32041/pwd.5807

Streszczenie

Problematyka rozstrzygania spraw sądowych na podstawie nieskrępowanej oceny sędziego jest immanentnie związana z kwestią motywów i mechanizmów wykorzystywanych w procesie decyzyjnym. Problem ten wpisuje się w przedmiot zainteresowania interdyscyplinarnych studiów kognitywnych. Ukazane w tekście zagadnienie oparte jest na regulacji obowiązującej w polskim prawie deliktów, która przyznaje najbliższym członkom rodziny zmarłego prawo do dochodzenia zadośćuczynienia po śmierci osoby zmarłej. W artykule przedstawiono analizę przeprowadzoną na podstawie ankiet wypełnionych przez 213 osób, w tym kilka grup prawników (także sędziów) oraz osób niebędących prawnikami. Uczestnicy pracowali nad jedną z dwóch, częściowo odmiennych, spraw – różniących się m.in. postacią osoby ubiegającej się o świadczenia po śmierci osoby bliskiej (męża lub nieformalnego partnera) oraz tym, czy para miała wspólne dziecko. Wyniki badania potwierdzają, że trudno jest przewidzieć, jak krzywda może być oceniana nie tylko w grupie prawników, ale także w grupie osób niebędących prawnikami. Generalnie respondenci widzą podstawy do przyznania świadczeń bliskim zmarłych. Wyniki badań umożliwiają sformułowanie sugestii, że sprawy o zadośćuczynienie powinny być rozstrzygane przez sądy orzekające kolegialnie (składające się z ławników i sędziów zawodowych).

1. Baas R., de Groot-van Leeuwen L., Laemers M., One or More Judges in the Courtroom? Adjudication by Single Judges or Collegial Courts, Nijmegen Sociology of Law Working Papers Series 2012, No. 3, available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2270809.
2. Barrett L.F., Jak powstają emocje. Sekretne życie mózgu, Warszawa 2020.
3. Cieślikowska M., Współczesna kohabitacja – charakterystyka zjawiska [in:] Współczesna rodzina. Szanse – zagrożenia – kierunki przemian, K. Pujer (ed.), Wrocław 2016.
4. Cohen J.M., Inside Appellate Courts, Ann Arbor 2002.
5. Edwards H.T., The Effects on Collegiality On Judicial Decision Making, University of Pennsylvania Law Review 2003, Vol. 151, No. 5, available at: https://scholarship.law.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3222&context=penn_law_review.
6. Filipek K., Gwarancje niezawisłości sędziowskiej sędziów sądów powszechnych, Studenckie Zeszyty Naukowe 2006, Vol. 9, No. 13, available at: https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Studenckie_Zeszyty_Naukowe/Studenckie_Zeszyty_Naukowe-r2006-t9-n13/Studenckie_Zeszyty_Naukowe-r2006-t9-n13-s7-25/Studenckie_Zeszyty_Naukowe-r2006-t9-n13-s7-25.pdf.
7. Golecki M.J., Między pewnością a efektywnością. Marginalizm instytucjonalny wobec prawotwórczego stosowania prawa, Warszawa 2011.
8. Haberko J., Pojęcie osoby bliskiej w prawie cywilnym, Przegląd Sądowy 2011, No. 3.
9. Jadczak-Żebrowska M., Prawa i obowiązki małżonków, Warszawa 2017.
10. Kahneman D., Sibony O., Sunstein C.R., Czyli skąd się biorą błędy w naszych decyzjach, Poznań 2022.
11. Karolak M., Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej, Forum Prawnicze 2019, No. 5, available at: https://doi.org/10.32082/fp.v5i55.244.
12. Kornhauser L.A., Sager L.G., The One and the Many: Adjudication in Collegial Courts, California Law Review 1993, Vol. 81, No. 1, available at: https://doi.org/15779/Z38C43K.
13. Kryla K., Zadośćuczynienie pieniężne dla najbliższych członków rodziny zmarłego – uwagi na tle art. 446 § 4 k.c., Przegląd Sądowy 2013, No. 2.
14. Łazarska A., Niezawisłość sędziowska i jej gwarancje w procesie cywilnym, Warszawa 2018.
15. Łętowska E., Pawłowski K., Od boskiego indywidualizmu do sądowego kolektywizmu, czyli o wyższości sądzenia „w składzie”, Europejski Przegląd Sądowy 2009, No.
16. Łolik M., Nowelizacja kodeksu cywilnego w zakresie możliwości przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, Przegląd Prawa Handlowego 2008, No.
17. Markiewicz K., Słowo wstępne Prezesa SSP Iustitia [in:] A. Begier, A. Wypych-Knieć, Ł. Małecki-Tepicht, Sądownictwo w czasie COVID-19 – raport z badania oceny wpływu pandemii COVID-19 na wymiar sprawiedliwości w Polsce, Warszawa 2021.
18. Markiewicz K., Właściwość sądu, skład sądu i wyłączenie sędziego w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, Polski Proces Cywilny 2015, No. 2.
19. Olaś A., Kolegialność a jednoosobowość – skład sądu I instancji w procesie cywilnym: doświadczenia i perspektywy, Polski Proces Cywilny 2020, No. 3.
20. Partyk A., Optymalność zachowku wobec przemian rodzinno-społecznych, Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały 2020, No. 1(26), available at: https://doi.org/10.34697/2451-0807-sp-2020-1-009.
21. Partyk A., Uprawnienia konkubenta spadkodawcy w prawie szkockim, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2018, No. 1.
22. Pawliczak J., Zarejestrowany związek partnerski a małżeństwo, Warszawa 2014.
23. Romatowska M., Zadośćuczynienie za krzywdę na gruncie kodeksu cywilnego – aspekty praktyczne, Temidium 2013, No. 4, available at: temidium.pl/artykul/zadoscuczynienie_za_krzywde_na_gruncie_kodeksu_cywilnego_aspekty_praktyczne-287.html.
24. Romer T., Najda M., Etyka dla sędziów. Rozważania, Warszawa 2007.
25. Wojciechowski M., O dwóch strukturalnych czynnikach sędziowskiej refleksyjności, Gdańskie Studia Prawnicze 2017, Vol. XXXVII, available at: https://prawo.ug.edu.pl/sites/prawo.ug.edu.pl/files/_nodes/strona/33461/files/38wojciechowski.pdf.

A. Partyk, Relationship between a deceased person and their close one versus compensation amount, Prawo w Działaniu 2024, t. 58, https://doi.org/10.32041/pwd.5807