PRAWO W DZIAŁANIU 59/2

Anna Barczak

Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedzialności karnej

Prawo w Działaniu 2024, tom 59

https://doi.org/10.32041/pwd.5902

Streszczenie

Przedmiotem niniejszego opracowania jest podjęcie próby przedstawienia istoty przestępstw przeciwko środowisku, z punktu widzenia przewidzianych sankcji karnych oraz ich zestawienia ze środkami represyjnymi, istniejącymi w polskim prawie karnym, na tle najnowszych zmian w tym zakresie, wprowadzonych ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej. Poza badaniami jest rola polskiego prawa karnego środowiska w prawie karnym międzynarodowym.

Jako tezę badawczą przyjmuje się, że uchwalenie ustawy o przeciwdziałaniu przestępczości środowiskowej stanowi pozytywny kierunek w zwalczaniu przestępstw przeciwko środowisku. Zaakcentowania wymaga kwestia, czy obowiązujące prawo karne środowiska zapewnia w dostateczny sposób ochronę i racjonalne kształtowanie środowiska za pomocą roszczeń chroniących prawa podmiotowe. Problematyka objęta tematem jest szczególnie aktualna z uwagi na wejście w życie ustawy o przeciwdziałaniu przestępczości środowiskowej oraz ze względu na przedmiot ochrony, jakim jest środowisko.

Do osiągnięcia wyżej wymienionych efektów naukowych zastosowano w pracy dwie metody badania prawa, tj. dogmatyczno-prawną i socjologiczną.

1. Bar M., Jendrośka J., Tarnacka K., Prawo do sądu w ochronie środowiska, Wrocław 2002.
2. Bar W., Ekobójstwo i grzech ekologiczny: dwa terminy – dwa porządki – wspólna sprawa, Studia Prawnicze KUL 2020, nr 2, https://doi.org/10.31743/sp.5808.
3. Boć J., Nowacki K., Samborska-Boć E., Ochrona środowiska, Wrocław 2002.
4. Bojarski M. [red.], Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, Warszawa 2020.
5. Ciechanowicz-McLean J., Prawo i polityka ochrony środowiska, Warszawa 2009.
6. Cieślak W., Nawiązka w polskim prawie karnym, Gdańsk 2006.
7. Fic R., Akty prawa międzynarodowego dotyczące odpowiedzialności karnej w prawie ochrony środowiska w kontekście środków penalnych przewidzianych w prawie polskim, Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska 2022, nr 2.
8. Fic R., Nowelizacja Kodeksu karnego w celu przeciwdziałania przestępczości – problemy wybrane, Prokuratura i Prawo 2023, nr 12.
9. Główny Urząd Statystyczny, Ochrona środowiska 2020, Warszawa 2020.
10. Górski M., 86 Konstytucji RP, [w:] Konstytucja. Komentarz, t. 1, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
11. Grześkowiak A., [w:] Prawo karne, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2020.
12. Habuda A., Nowe wyzwania wynikające z ewolucji odpowiedzialności prawnej w ochronie środowiska, [w:] Problemy pogranicza prawa administracyjnego i prawa ochrony środowiska, red. M. Stahl, P. Korzeniowski, A. Kaźmierska-Patrzyczna, Warszawa 2017.
13. Jabłoński M., Realizacja przez administrację publiczną odpowiedzialności w ochronie środowiska, Studia Ecologiae et Bioethicae 2011, nr 9.
14. Jasińska M., Rola Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie ścigania karnego, Studia Prawnoustrojowe 2019, nr 45.
15. Kawulok E., Orzekanie nawiązki w prawie karnym, Przegląd Sądowy 2008, nr 2.
16. Kenig-Witkowska M.M., Prawo środowiska Unii Europejskiej. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2011.
17. Kielak Ł., Czynny żal jako instytucja prawa karnego, Państwo i Prawo 2016, nr 12.
18. Kielak Ł., Klauzule czynnego żalu w polskim prawie karnym, Warszawa 2020.
19. Komenda Główna Policji, Przestępstwa przeciwko środowisku (181–188), https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-3.
20. Kozłowska A., Odpowiedzialność administracyjna w ochronie środowiska, Studenckie Zeszyty Naukowe 2006, t. 9, nr 12.
21. Kozłowska-Kalisz P., [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2024.
22. Lachowski J., [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, LEX/el. 2023.
23. Lang W., Struktura odpowiedzialności prawnej, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Prawo 1968, z. 31.
24. Lipiński A., Prawne podstawy ochrony środowiska, Warszawa 2010.
25. Majewski J., [w:] Błachnio, J. Kosonoga-Zygmunt, P. Zakrzewski, J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz, LEX/el. 2024.
26. Marek A., Konarska-Wrzosek V., Prawo karne, Warszawa 2019.
27. Mering L., Aspekty karne we wspólnotowej ochronie środowiska, [w:] Wspólnotowe prawo ochrony środowiska i jego implementacja w Polsce trzy lata po akcesji, red. J. Jendrośka, M. Bar, Wrocław 2008.
28. Mering L., Goździk A., Pyć D., Gołębiewski K., Karnoprawna ochrona środowiska – zagadnienia wybrane, Lublin 2023.
29. Mering L., Instrumenty karne w ochronie środowiska. Zasada nullum crimen sine lege certa, [w:] Aktualne problemy prawa ochrony środowiska, red. G. Dobrowolski, Kroczyce 2008.
30. Mering L., Opinia biegłego w postępowaniu karnym o przestępstwa przeciwko środowisku, [w:] Wybrane problemy prawa ochrony środowiska, red. B. Rakoczy, M. Pchałek, Warszawa 2010.
31. Mering L., Społeczna szkodliwość przestępstw przeciwko środowisku, [w:] Wybrane problemy prawa ochrony środowiska, red. B. Rakoczy, M. Pchałek, Warszawa 2010.
32. Mering L., Szkoda środowiskowa w Kodeksie karnym, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni 2012, nr 18.
33. Mering L., Środowisko jako przedmiot ochrony karnoprawnej, Gdańskie Studia Prawnicze 2005, t. 14.
34. Muszyńska A., Nawiązka jako środek kompensacyjny według Kodeksu karnego z 1997 r., Wojskowy Przegląd Prawniczy 2007, nr 2.
35. Oleksy K., Funkcja kompensacyjna procesu karnego, LEX/el. 2024.
36. Ozdoba J., [w:] Przestępczość środowiskowa – współczesne wyzwanie dla organów ścigania oraz Inspekcji Ochrony Środowiska, red. M. Wielec, Warszawa 2022.
37. Pohl Ł., Prawo karne. Wykład części ogólnej, Warszawa 2012.
38. Postulski W., Odpowiedzialność karna w ochronie środowiska, [w:] Prawo ochrony środowiska, red. J. Stelmasiak, Warszawa 2009.
39. Radecki W., Czynny żal łagodzący lub uchylający odpowiedzialność za przestępstwa przeciwko środowisku w prawie niemieckim, austriackim i polskim, Prokuratura i Prawo 2023, nr 7–8.
40. Radecki W., Ochrona środowiska w europejskim prawie karnym, Chemik 2011, nr 65.
41. Radecki W., Ochrona środowiska w europejskim prawie karnym, cz. 1, Droga do dyrektywy wspólnotowej, Problemy Ekologii 2009, nr 6.
42. Radecki W., Ochrona środowiska w europejskim prawie karnym, cz. 2, Preambuła i definicje dyrektywy wspólnotowej, Problemy Ekologii 2010, nr 1.
43. Radecki W., Ochrona środowiska w europejskim prawie karnym, cz. 3, Lista przestępstw, Problemy Ekologii 2010, nr 2.
44. Radecki W., Ochrona środowiska w europejskim prawie karnym, cz. 4, Odpowiedzialność osób prawnych, Problemy Ekologii 2010, nr 3.
45. Radecki W., Odpowiedzialność karna w ochronie środowiska. Studium prawnoporównawcze, Wrocław 1983.
46. Radecki W., Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska, Warszawa 2002.
47. Radecki W., Prawo karne środowiska, cz. 1, Ewolucja polskiego prawa karnego środowiska, Journal of Ecology and Health 2010, nr 5.
48. Radecki W., Prawo karne środowiska, Journal of Ecology and Health 2011, nr 4.
49. Radecki W., Przestępstwa przeciwko środowisku. Rozdział XXII Kodeksu karnego. Komentarz, Warszawa 2001.
50. Radecki W., Wykroczenia i przestępstwa przeciwko środowisku. Przewodnik po przepisach, Warszawa–Wrocław 1995.
51. Rakoczy B., Ewolucja koncepcji odpowiedzialności w polskim prawie ochrony środowiska, [w:] Europeizacja prawa ochrony środowiska, red. M. Rudnicki, A. Haładyj, K. Sobieraj, Lublin 2011.
52. Sitarz O., Czynny żal jako instrument polityki kryminalnej i karnej, Archiwum Kryminologii 2009, t. 21.
53. Sługocki J., Wpłaty nawiązek i kar pieniężnych do Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków, Prawo w Działaniu 2023, t. 55, https://doi.org/10.32041/pwd.5503.
54. Światłowski A.R., Kompensacyjna funkcja czynnego żalu w Kodeksie karnym z 1997 r., Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2002, z. 2.
55. Tkaczyk K., Instytucja czynnego żalu w prawie karnym w aspekcie prawnoporównawczym, Przemyśl 2008.
56. Wielec M., [w:] Przestępczość środowiskowa – współczesne wyzwanie dla organów ścigania oraz Inspekcji Ochrony Środowiska, red. M. Wielec, Warszawa 2022.
57. Wierzbowski B., Rakoczy B., Prawo ochrony środowiska. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2018.
58. Zakrzewski P., [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, LEX/el. 2024.
59. Zalewski W., Administratywizacja prawa karnego, [w:] „Administratywizacja” prawa karnego czy „kryminalizacja” prawa administracyjnego?, red. M. Bogusz, W. Zalewski, Gdańsk 2021.
60. Zawiejski P., [w:] Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, red. T. Dukiet-Nagórska, O. Sitarz, Warszawa 2020.
61. Zawłocki R., Karnoprawna ochrona środowiska naturalnego, Przegląd Prawa Rolnego 2014, nr 1.
62. Żurawik-Paszkowska M., Ekoprawo w zwalczaniu przestępczości przeciwko środowisku, [w:] Prawo środowiskowe, red. J. Ciechanowicz-McLean, Gdańsk 2019.

A. Barczak, Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedzialności karnej, Prawo w Działaniu 2024, t. 59, https://doi.org/10.32041/pwd.5902