PRAWO W DZIAŁANIU 62/3

Joanna Taczkowska-Olszewska

Przeciwdziałanie niedozwolonym treściom czy legalizacja cenzury w internecie? Należyta staranność pośredników internetowych a mechanizmy kontroli prewencyjnej – zmiana kontratypu

Prawo w Działaniu 2025, tom 62

https://doi.org/10.32041/pwd.6203

Streszczenie

Akt o usługach cyfrowych oraz akt o rynkach cyfrowych należą do tych instrumentów, które pozwalają organom Unii Europejskiej na pełną harmonizację prawa w obszarze świadczenia usług społeczeństwa informacyjnego na jednolitym rynku cyfrowym. Specyfika usług świadczonych w internecie powoduje, że szczególny status i rzeczywiste władztwo w dziedzinie dostępu do rozpowszechnianych treści posiadają podmioty świadczące usługi pośrednictwa internetowego, tj. usługi transmisji (mere conduit), przechowywania (hosting) oraz buforowania (caching). Część z tych podmiotów to tzw. strażnicy dostępu, a zatem potentaci cyfrowi, którzy wywierają największy wpływ na kształt wolności wypowiedzi w internecie. Wskazane powyżej akty normatywne stanowią instrument oddziaływania zarówno na potentatów cyfrowych, jak i na użytkowników sieci w celu zapewnienia bezpiecznego i godnego zaufania internetu. Prawodawca europejski zamierza zrealizować ten cel poprzez zmianę mechanizmów ponoszenia odpowiedzialności przez usługobiorców i usługodawców za rozpowszechniane treści w internecie oraz poprzez konstruowanie narzędzi i instrumentów prawnych służących zwalczaniu tzw. nielegalnych treści. Zasadnicze pytanie, jakie stawia autorka artykułu, dotyczy nie tyle modelu wolności wypowiedzi na jednolitym rynku cyfrowym, ile sposobu, w jaki model ten powstaje, czyli zakresu upoważnień i zobowiązań ciążących na pośrednikach internetowych jako podmiotach aktywnie uczestniczących w kształtowaniu wolności wypowiedzi w internecie. Celem badania jest w szczególności ustalenie, czy mechanizmy przewidziane w ww. aktach normatywnych, pozwalające na moderowanie, a także usuwanie treści z internetu, nie stanowią niedozwolonej cenzury. Autorka opisuje status pośredników internetowych, kładąc nacisk przede wszystkim na te obowiązki i upoważnienia, które zostały przez prawodawcę europejskiego zalegalizowane jako prawnie dopuszczalna ingerencja w wolność wypowiedzi. Analiza rozwiązań przyjętych w pakiecie cyfrowym wskazuje na różnice odnośnie do zastosowanych metod modelowania wolności wypowiedzi w internecie w stosunku do klasycznego wzorca. Ponadto potwierdza determinację prawodawcy europejskiego i nieuchronność stosowania przez organy państwowe w porozumieniu z pośrednikami internetowymi uprzedniej kontroli rozpowszechnianych treści, co zbliża te instrumenty do mechanizmu instytucjonalnej cenzury prewencyjnej.

1. Banaszak B., Komentarz do art. 54 Konstytucji RP, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012.
2. Bar G., Skibicki R., Wyzwania prawne związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w usługach cyfrowych, Prawo Nowych Technologii 2021, nr 1.
3. Barta J., Dobosz I., Prawo prasowe, Kraków 1989.
4. Chomiczewski W., Zasady wyłączeń odpowiedzialności dostawców usług pośrednich w projekcie rozporządzenia Akt o usługach cyfrowych, cz. 1, Prawo Nowych Technologii 2021, nr 2.
5. Dobosz I., Prawo prasowe. Podręcznik, Kraków 2006.
6. Gliściński K., Gwarancje ex ante praw użytkowników na tle wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 26.04.2022 r., C-401/19, Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej, Europejski Przegląd Sądowy 2023, nr 3.
7. Jaworski L., Wolność słowa w mediach w świetle Konstytucji RP, Monitor Prawniczy 2014, nr 24.
8. Kocot W.J., Europeizacja materialnego prawa prywatnego – stan obecny i perspektywy, Państwo i Prawo 2020, nr 2.
9. Konarski X., Unijny Akt o Usługach Cyfrowych – cele uchwalenia, zakres stosowania oraz najważniejsze obowiązki dostawców usług pośrednich, Prawo Nowych Technologii 2022, nr 3.
10. Kuczyński G., Komentarz do art. 1 ustawy Prawo prasowe, [w:] Prawo prasowe. Komentarz, red. B. Kosmus, G. Kuczyński, Warszawa 2018.
11. Morawski Ł., Unia Europejska wobec procesu zarzadzania internetem, Teka Komisji Politologii i Stosunków Międzynarodowych 2016, t. 11, nr 3, http://doi.org/10.17951/teka.2016.11.3.111.
12. Nowińska E., Wolność wyrażania poglądów a cenzura prewencyjna. Próba interpretacji Konstytucji, [w:] E. Nowińska, Wolność wypowiedzi prasowej, Warszawa 2007.
13. Sadomski W., Komentarz do art. 54 Konstytucji RP, [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
14. Sarnecki P., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
15. Sobczak J., Komentarz do art. 11 KPP, [w:] Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Komentarz, red. A. Wróbel, Warszawa 2020.
16. Taczkowska-Olszewska J., Chałubińska-Jentkiewicz K., Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Komentarz, Warszawa 2019.
17. Taczkowska-Olszewska J., Racjonalizacja wolności prasy – od modelu absolutnego do warunkowego. Europejski i krajowy kontekst wykładni prawa, Przegląd Sejmowy 2018, nr 1.
18. Wiśniewski L., Prawo a wolność człowieka – pojęcie i konstrukcja prawna, [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, red. L. Wiśniewski, Warszawa 1997.
19. Zawadzka Z., Tymczasowe zwielokrotnianie utworu, [w:] Prawo własności intelektualnej. Teoria i praktyka, red. J. Sieńczyło-Chlabicz, Warszawa 2021.
20. Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002.

J. Taczkowska-Olszewska, Przeciwdziałanie niedozwolonym treściom czy legalizacja cenzury w internecie? Należyta staranność pośredników internetowych a mechanizmy kontroli prewencyjnej – zmiana kontratypu, Prawo w Działaniu 2025, t. 62, https://doi.org/10.32041/pwd.6203