PRAWO W DZIAŁANIU 63/8

Miłosz Kościelniak-Marszał

Wpływ oprogramowania typu Pegasus na korzystanie w procesie karnym z materiałów zabezpieczonych z urządzeń mobilnych

Prawo w Działaniu 2025, tom 63

https://doi.org/10.32041/pwd.6308

Streszczenie

Oprogramowanie szpiegujące typu Pegasus powstało jako narzędzie aktywnej pracy wywiadowczej, przy której procesowe wykorzystywanie zgromadzonych danych ma znaczenie drugorzędne. Zastosowanie go w celu zdobycia dowodów na potrzeby procesu karnego wywołuje konieczność zmiany podejścia organów procesowych do wszystkich danych uzyskiwanych z urządzeń końcowych. Funkcjonalność dająca możliwość ingerowania przez operatora systemu w treść informacji znajdujących się w urządzeniu, dokonywanie w nich zmian lub nawet implementacji, bez możliwości ustalenia, kto (obiekt inwigilowany czy operator Pegasusa) umieścił, zmodyfikował lub usunął dane treści z urządzenia, powoduje, że wykorzystanie takich materiałów jako źródła obciążających oskarżonego ustaleń prowadzić musi do wniosku, że proces karny jako całość nie jest sprawiedliwy i narusza art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Bibliografia

1. Barczak-Oplustil A., Małecki M., Tarapata S., Behan A., Zontek W., Dopuszczalność nabycia i używania w ramach kontroli operacyjnej określonego typu programów komputerowych (casus Pegasusa), Kraków 2022, https://kipk.pl/wp-content/uploads/2022/02/ekspertyzapegasus.pdf.
2. Chrabkowski M., Wykorzystanie materiałów kontroli operacyjnej w postępowaniu przygotowawczym, Szczytno 2009.
3. Cora Ł., Aksjologia procesowa a dopuszczalność dowodu z art. 168a k.p.k., Państwo i Prawo 2018, nr 10.
4. Cora Ł., Wykładnia dowodu z art. 168a k.p.k. w zgodzie z Konstytucją RP. Glosa do wyroku s.apel. z dnia 27 kwietnia 2017 r., II AKa 213/16, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa 2018, nr 3.
5. Drajewicz D., Dowodowe wykorzystanie wyników kontroli operacyjnej w postępowaniu karnym, Prokuratura i Prawo 2010, nr 7–8.
6. Florczak-Wątor M., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
7. Gruszecka D., [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2018.
8. Gruszecka D., W kwestii interpretacji znowelizowanego przepisu art. 168a k.p.k., Palestra 2017, nr 1–2, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/1-2-2017/artykul/w-kwestii-interpretacji-znowelizowanego-przepisu-art.-168a-k.p.k.
9. Grzegorczyk T., Wykorzystywanie i przekształcanie materiałów operacyjnych w materiał dowodowy w postępowaniu karnym, [w:] Przestępczość zorganizowana. Świadek koronny. Terroryzm, red. E. Pływaczewski, Kraków 2005.
10. Hanausek T., Ustawa o Policji. Komentarz, Kraków 1996.
11. Herzog A., Wykorzystanie materiałów operacyjnych w postępowaniu dyscyplinarnym prokuratorów, Prokuratura i Prawo 2007, nr 2.
12. Hoc S., Refleksje na marginesie art. 10 Ustawy o urzędzie ochrony państwa, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1992, nr 3–4.
13. Hoc S., Szustakiewicz P., Ustawa o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. Komentarz, wyd. 2, LEX/el. 2023.
14. Jakubiak-Mirończuk A., Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych, Warszawa 2008.
15. Jasiński W., [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 7, cz. 2, red. J. Skorupka, Warszawa 2019.
16. Klejnowska M., Podsłuch operacyjny i prowokacja policyjna, Prokuratura i Prawo 2004, nr 3.
17. Klejnowska M., Podsłuch pozaprocesowy (operacyjny) na gruncie znowelizowanej ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, Przegląd Sądowy 2004, nr 4.
18. Klejnowska M., Podstępne uzyskanie przyznania się oskarżonego do winy, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe 2001, nr 30.
19. Kmiecik R., Prawnodowodowe aspekty ochrony programów komputerowych w postępowaniu karnym (problematyka wszczęcia postępowania), Prokuratura i Prawo 1997, nr 6.
20. Kowalewski M., Sąd Najwyższy zgadzał się na stosowanie Pegasusa, https://www.salon24.pl/newsroom/1374074,sad-najwyzszy-zgadzal-sie-na-stosowanie-pegasusa.
21. Kudła J., Bielecki Z., Wybrane aspekty zakupu kontrolowanego w pracy Policji, Przegląd Policyjny 2005, nr 77.
22. Lipiński K., Klauzula uadekwatniająca przesłanki niedopuszczalności dowodu w postępowaniu karnym (art. 168a k.p.k.), Państwo i Prawo 2016, nr 11.
23. Lityński M., Czynności operacyjne M.O. w procesie karnym. Z problematyki dochodzenia, Państwo i Prawo 1961, nr 6.
24. Łodziana T., Kontrola operacyjna oraz użycie systemu Pegasus w Polsce – polemika, Palestra 2022, nr 9, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/9-2022/artykul/kontrola-operacyjna-oraz-uzycie-systemu-pegasus-w-polsce-polemika.
25. Marszał K., Proces karny, Katowice 1998.
26. Matusiak-Frącczak M., Kontrola operacyjna oraz użycie systemu Pegasus w Polsce, Palestra 2022, nr 7–8.
27. Matusiak-Frącczak M., Konwencyjne standardy legalnej inwigilacji a zastosowanie systemu Pegasus w Polsce, Europejski Przegląd Sądowy 2023, nr 12.
28. Ojczyk J., Służby podsłuchują nas bez kontroli, bo pozwala na to prawo. Potwierdził to europejski trybunał, Business Insider z 28.05.2024 r., https://businessinsider.com.pl/prawo/europejski-trybunal-praw-czlowieka-wyda-wyrok-w-sprawie-inwigilacji-w-polsce/3b3e4kh.
29. Opitek P., Kontrola operacyjna urządzenia końcowego, Prokuratura i Prawo 2023, nr 4.
30. Opitek P., Poważnie kontrolować można nie tylko terrorystów, Rzeczpospolita z 20.01.2022 r., https://www.rp.pl/opinie-prawne/art19306701-pawel-opitek-powaznie-kontrolowac-mozna-nie-tylko-terrorystow.
31. Owczarski S., Problematyka postępowania operacyjnego w świetle prawa i praktyki, Przegląd Sądowy 1994, nr 4.
32. Pikulski S., Działania operacyjne Policji, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1996, nr 2.
33. Ponikowski R., Aspekty procesowe i kryminalistyczne pierwszej informacji o przestępstwie, Nowe Prawo 1973, nr 5.
34. Schaff L., Zakres i formy postępowania przygotowawczego, Warszawa 1961.
35. Siewierski M., Nowe rozwiązania kodyfikacyjne w części szczególnej kodeksu postępowania karnego, Państwo i Prawo 1970, nr 1.
36. Skorupka J., Dogmatyczne uzasadnienie wyróżnienia dowodów niekonwencjonalnych, [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 8, Dowody, 1, red. J. Skorupka, Warszawa 2019.
37. Skorupka J., Paradygmat współczesnego polskiego procesu karnego – próba ujęcia, [w:] Współczesne tendencje w rozwoju procesu karnego z perspektywy dogmatyki oraz teorii i filozofii prawa, red. J. Skorupka, I. Haÿduk-Hawrylak, Warszawa 2011.
38. Skorupka J., Prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa dowodowego w procesie karnym, [w:] Verba volant, scripta manent: proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, T. Grzegorczyk, R. Olszewski, Warszawa 2016.
39. Skowron A., Rzetelny proces karny w ujęciu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Prokuratura i Prawo 2017, nr 11.
40. Sobolewski Z., Zasada „Nemo se ipsum accusare tenetur” w polskim procesie karnym, Lublin 1979.
41. Taracha A., Czynności operacyjno-rozpoznawcze. Aspekty kryminalistyczne i prawnodowodowe, Lublin 2006.
42. Taracha A., Wykorzystanie informacji uzyskanych w wyniku czynności operacyjno-rozpoznawczych w procesie karnym, [w:] Nowy kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz, Kraków 1998.
43. Wiliński P., O koncepcji rzetelnego procesu, [w:] Rzetelny proces karny. Materiały konferencji naukowej. Trzebieszowice 17–19 września 2009 r., red. J. Skorupka, W. Jasiński, Warszawa 2010.
44. Zubik M., Sokolewicz W., [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, red. L. Garlicki, Warszawa 2016.
45. Żak J., Dowody rzeczowe w sprawach o szpiegostwo, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1991, nr 1.

Jak cytować

M. Kościelniak-Marszał, Wpływ oprogramowania typu Pegasus na korzystanie w procesie karnym z materiałów zabezpieczonych z urządzeń mobilnych, Prawo w Działaniu 2025, t. 63, https://doi.org/10.32041/pwd.6308