PRAWO W DZIAŁANIU 64/2

Adam Strzembosz

Środki opieki nad dziećmi społecznie zaniedbanymi

Prawo w Działaniu 2025, tom 64

Streszczenie

Artykuł przedstawia stan prawny, ustalenia nauk społecznych oraz praktykę w Polsce w 1979 r. odnośnie do publicznych środków pomocy przewidzianych dla poprawy całokształtu sytuacji dzieci zaliczonych przez autora do kategorii „społecznie zaniedbanych”. Kategoria ta została wyodrębniona spośród różnych grup dzieci zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Dzieci społecznie zaniedbane to takie, których potrzeby psychiczne, wychowawcze, edukacyjne, kulturalne i materialne nie są zaspokajane na minimalnym poziomie ze względu na sytuację rodzinną i inne przyczyny uwarunkowane społecznie. Środkom pomocy przewidzianej przez prawo oraz stosowanym w praktyce, choćby nie były wystarczająco unormowane, autor nadał nazwę „środków opieki”, zaznaczając, że to pojęcie nie może być utożsamiane ani z opieką, jako instytucją prawną, ani z rozumieniem terminu „opieka” stosowanym w pedagogice, ani też z terminem „opieka społeczna”. W artykule została dokonana klasyfikacja tak rozumianych „środków opieki. Za najważniejsze kryterium klasyfikacyjne uznano, czy określone środki przysługują wszystkim dzieciom (mają wówczas charakter generalny), czy tylko określonym kategoriom dzieci ze względu na ich szczególną sytuację. Omówione zostały źródła (przyczyny) powstawania sytuacji „społecznego zaniedbania” dzieci, ustawowe „środki opieki” o charakterze generalnym, w tym świadczone w ramach pomocy socjalnej państwa oraz środki o charakterze specjalnym. Autor ocenił, że opisane środki opieki nad dziećmi społecznie zaniedbanymi są niewspółmierne w stosunku do odczucia sprawiedliwości społecznej. Ocenił, że zmieniać powinny się rozwiązania generalne. Skuteczniejsze jest niedopuszczanie do stanu społecznego zaniedbania niż stosowanie specjalnych środków opieki nad dziećmi wymagającymi już szczególnego postępowania. Autor przedstawił liczne postulaty zmian, wychodząc z założenia, że sporządzenie „rejestru potrzeb” jest nieodzowne, mimo świadomości, że niektóre z nich mogą być trudne do zrealizowania w nieodległej przyszłości, bowiem postęp następuje wskutek „twórczego niezadowolenia z istniejącego stanu rzeczy”.

Bibliografia

1. Czałoszyński T., Rola płac i świadczeń społecznych w dochodach pracowniczych gospodarstw domowych, Praca i Zabezpieczenie Socjalne 1979, nr 7.
2. Greniewska D., Jedyne żywicielki rodzin problemem całego społeczeństwa, Praca i Zabezpieczenie Socjalne 1977, nr 4.
3. Horodecka J., Problemy rodziny, Życie Warszawy z 13.03.1979 r.
4. Lewandowski J., Układy nierówności startu społecznego młodzieży w Polsce, Warszawa 1976 (opracowanie przygotowane dla Komitetu Badań i Prognoz „Polska 2000” przy prezydium Polskiej Akademii Nauk, nieopublikowany maszynopis powielony).
5. Michalski W., Równość wobec prawa, Nowe Drogi 1979, nr 1.
6. Smyczyński T., Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka a polityka społeczna państwa, Warszawa 1978.
7. Stojanowska W., Strzembosz A., O nowe zasady postępowań przed sądem rodzinnym, Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego 1979, nr 10.
8. Strzembosz A., Zapobieganie niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży (wyniki badań empirycznych nad postępowaniem opiekuńczym w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej), Warszawa 1979.
9. Strzembosz A., Żmudzki A., Przyczyny wieloletniego przebywania wychowanków domów małego dziecka w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej, Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego 1979, nr 11.
10. Szymański K.R., Humanistyczne aspekty polityki wobec młodej rodziny, Praca i Zabezpieczenie Socjalne 1978, nr 10.
11. Tymowski A., Cena powinna być przezroczysta, Polityka z 24.07.1976 r.
12. Tymowski A., Minimum socjalne. Metodyka i próba określenia, Warszawa 1973.
13. Wrochno-Stanek K., Potrzeby jedynych żywicielek a polityka społeczna, cz. 2, Problemy Rodziny 1975, nr 5.

Jak cytować

A. Strzembosz, Środki opieki nad dziećmi społecznie zaniedbanymi, Prawo w Działaniu 2025, t. 64.