PRAWO W DZIAŁANIU 64/12

Bartosz Majchrzak

Prawo osób starszych do sprawiedliwej procedury administracyjnej – standardy międzynarodowe i ich realizacja w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego

Prawo w Działaniu 2025, tom 64

https://doi.org/10.32041/pwd.6410

Streszczenie

Zarówno w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych, jak i literaturze prawniczej wyróżnia się prawo jednostki do procedury administracyjnej. Szczególne znaczenie może mieć ono dla osób starszych, które niekiedy wchodzą w relacje z administracją publiczną w dążeniu do realizacji swoich merytorycznych praw (np. socjalnych). Niniejsze opracowanie miało na celu odpowiedź na pytania o to, czy prawo seniorów do procesu administracyjnego ma swoje źródło również w dokumentach międzynarodowych, na jakie elementy tego prawa zwraca się uwagę w ramach porządku ponadkrajowego oraz czy polskie unormowania postępowania administracyjnego dopuszczają swoiste podejście do sytuacji procesowej osób starszych, realizując tym samym stosowne standardy międzynarodowe. Osiągnięcie tego celu wymagało dokonania dogmatycznej analizy aktów prawnych, w tym przy zastosowaniu odwołań do orzecznictwa sądowego i wypowiedzi doktryny prawa. Przeprowadzone badania pozwalają zidentyfikować standard międzynarodowy obejmujący skuteczny dostęp do postępowania administracyjnego oraz procesu sądowo-administracyjnego, który powinien być osiągany przez wprowadzenie odpowiednich i konkretnych rozwiązań dostosowanych do wieku. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego umożliwiają wdrożenie takich szczególnych rozwiązań na poziomie stosowania prawa. Służą temu określone zasady ogólne postępowania administracyjnego oraz odpowiadające im przepisy szczegółowe k.p.a.

Bibliografia

1. Adamiak B., [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017.
2. Adamiak B., Prawo do procesu w świetle regulacji prawa procesowego administracyjnego, [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, Prawo procesowe administracyjne, R. Hauser, Z.K. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2019.
3. Alexy R., On the Structure of Legal Principles, Ratio Iuris 2000, nr 3.
4. Allena M., 6 ECHR: New Horizons for Domestic Administrative Law, Ius Publicum Network Review 2014.
5. Bernatt M., Sprawiedliwość proceduralna w postępowaniu przed organem ochrony konkurencji, Warszawa 2011.
6. Biały S., Zadania administracji publicznej w zakresie polityki społecznej wobec osób starszych – wybrane zagadnienia, Zeszyt Prawniczy UAM 2022, nr 12, https://doi.org/10.14746/zpuam.2022.12.1.
7. Borkowski J., Adamiak B., [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017.
8. Dawidowicz W., Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983.
9. Doron I., Apter I., International rights of older persons: what difference would a new convention make to the lives of older people?, Marquette Elder’s Advisor 2010, t. 11, nr 2.
10. Federczyk W., Wszczęcie postępowania administracyjnego, [w:] W. Federczyk, M. Klimaszewski, B. Majchrzak, Postępowanie administracyjne, Warszawa 2018.
11. Fredvang M., Biggs S., The Rights of Older Persons. Protection and Gaps under Human Rights Law, Social Policy Working Paper 2012, nr 16, https://social.un.org/ageing-working-group/documents/fourth/Rightsofolderpersons.pdf.
12. Gajda A., Rzetelne uzasadnienie wyroku sądowego w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 9 marca 2023 r. w sprawie Cupiał przeciwko Polsce, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2023, nr 4.
13. Gutterman A.S., Older Persons’ Access to Justice, Oakland 2023, http://doi.org/10.2139/ssrn.3889752.
14. Izdebski H., Potrzeba powstania Ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnością, [w:] Projekt „Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnością”, http://www.niepelnosprawni.pl/files/www.niepelnosprawni.pl/public/formularze/ustawa_ostateczna.pdf.
15. Klimaszewski M., Zasady ogólne postępowania administracyjnego, [w:] W. Federczyk, M. Klimaszewski, B. Majchrzak, Postępowanie administracyjne, Warszawa 2018.
16. Kmieciak Z., Idea sprawiedliwości proceduralnej w prawie administracyjnym (Założenia teoretyczne i doświadczenia praktyki), Państwo i Prawo 1994, nr 10.
17. Kordela M., Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012.
18. Korzeniowska-Polak A., Wyjątki od zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym ogólnym na adres do doręczeń elektronicznych, Monitor Prawniczy 2023, nr 6, dodatek specjalny.
19. Lorek K., Prawne aspekty związane z ochroną seniorów w społeczeństwie polskim, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G 2018, t. 65, nr 2, http://doi.org/10.17951/g.2018.65.2.129-145.
20. Łaszczyca G., Martysz C., Matan A., Postępowanie administracyjne, Warszawa 2003.
21. Majchrzak B., Prawo osób starszych do sprawiedliwej procedury administracyjnej (standardy międzynarodowe i ich realizacja w polskim porządku prawnym), Warszawa 2023, https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/PDF/2023/prawa%20podstawowe/2023_PrawaP_B_Majchrzak_Prawa_osob_starszych_do_sprawiedliwej_procedury_administracyjnej.pdf.
22. Majewska M., Choroby wieku podeszłego. Na co najczęściej chorują osoby starsze?, https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/objawy/choroby-wieku-podeszlego-na-co-najczesciej-choruja-osoby-starsze-aa-3aaV-5Tcv-XiAW.html.
23. Matan A., [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–103, LEX/el. 2010.
24. Matan A., Prawo do procesu (postępowania), [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, Warszawa 2017.
25. Mikołajczyk B., Międzynarodowa ochrona praw osób starszych, Warszawa 2012.
26. Rozmaryn S., O zasadach ogólnych postępowania administracyjnego, Państwo i Prawo 1961, nr 12.
27. Sandorski J., Zbaraszewska A., Standardy ochrony osób starszych i niepełnosprawnych w orzecznictwie międzynarodowym, Gdańskie Studia Prawnicze 2019, nr 2(42).
28. Seatzu F., Reshaping EU Old Age Law in the Light of the Normative Standards in International Human Rights Law in Relation to Older Persons, [w:] Protecting Vulnerable Groups. The European Human Rights Framework, red. Ippolito, S.I. Sànches, Oxford–Portland 2017.
29. Szremski J., Prawo do postępowania administracyjnego i jego elementy jako wartości wynikające z uregulowań konstytucyjnych, międzynarodowych oraz europejskich, Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury 2021, z. 2(42).
30. Śledzińska‑Simon A., Zasada równości i zasada niedyskryminacji w prawie Unii Europejskiej, Studia BAS 2011, nr 2(26).
31. Świderska M., Obawy związane ze starością, Pedagogika Rodziny 2015, t. 5, nr 3.
32. Świerczyński M., Więckowski Z., Opinia prawna w sprawie wymogów europejskich dotyczących wykorzystania technologii opartych na sztucznej inteligencji w postępowaniach cywilnych i administracyjnych, Opinie i Analizy Instytutu De Republica. Seria: Prawo 2022, nr 6, https://iderepublica.pl/wp-content/themes/idr/download.php?f=5697.
33. Taras W., Rzecznik Praw Obywatelskich w postępowaniu administracyjnym, Państwo i Prawo 1991, nr 1.
34. Trociuk S., Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Komentarz, LEX/el. 2020.
35. Wilbrandt-Gotowicz M., Zasada efektywnej ochrony sądowej na tle zjawisk europeizacji, automatyzacji i pragmatyzacji jurysdykcji administracyjnej, [w:] Kierunki rozwoju jurysdykcji administracyjnej, red. M. Szewczyk, L. Staniszewska, M. Kruś, Warszawa 2022.
36. Wróbel A., [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2020.
37. Wróblewski M., Ochrona praw osób starszych w działalności Rzecznika Praw Obywatelskich jako krajowej instytucji ochrony praw człowieka, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2012, t. 74, nr 3.
38. Zamelski P., Obowiązki administracji publicznej wobec osób starszych. Wybrane zagadnienia, [w:] Propedeutyka praw człowieka c.d.: prawa osób niepełnosprawnych, wykluczonych i starszych, red. S.L. Stadniczeńko, Opole 2013.
39. Żysko K., Kowalczuk K., Wybrane problemy jakości życia ludzi starszych w codziennym funkcjonowaniu, [w:] Holistyczny wymiar współczesnej medycyny, t. 4, red. E. Krajewska-Kułak, C.R. Łukaszuk, J. Lewko, W. Kułak, Białystok 2018.

Jak cytować

B. Majchrzak, Prawo osób starszych do sprawiedliwej procedury administracyjnej – standardy międzynarodowe i ich realizacja w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, Prawo w Działaniu 2025, t. 64, https://doi.org/10.32041/pwd.6410