PRAWO W DZIAŁANIU 65/7

Krzysztof Fila,

Brak racjonalności sprawcy jako jedna z granic kryminalizacji przestępstwa nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym

Prawo w Działaniu 2026, tom 65

https://doi.org/10.32041/pwd.6507

Streszczenie

Z uwagi na to, że odpowiedzialność karna menedżera za popełnienie przestępstwa nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym z art. 296 § 1 Kodeksu karnego nie może się sprowadzać wyłącznie do zarzucenia sprawcy wyrządzenia – wskutek nadużycia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków – szkody mocodawcy, aktualne pozostaje pytanie, w którym kierunku należałoby dokonywać wykładni znamion typu czynu, ażeby zapobiegać penalizowaniu nieudanych przedsięwzięć gospodarczych. Celem artykułu jest wysunięcie propozycji uzupełnienia zasygnalizowanej luki interpretacyjnej w ten sposób, by z braku racjonalności sprawcy menedżera uczynić kategorię pozwalającą oddzielić zachowania wypełniające znamiona czynu zabronionego od zachowań, które takowego czynu zabronionego nie stanowią. W tym zakresie z pomocą przychodzą główne założenia koncepcji interpretacji karnistycznej autorstwa Wojciecha Patryasa, które dostosowane do realiów obecnej ustawy karnej dają punkt wyjścia do ustalenia ram pojęcia racjonalności gospodarczej – pojęcia szczątkowo rekonstruowanego już w okresie kryminalizacji czynu niegospodarności w zarządzaniu mieniem społecznym w ubiegłym stuleciu. W badaniach poprzedzających sporządzenie niniejszego artykułu użyto w głównej mierze metod teoretycznoprawnej tudzież dogmatycznoprawnej, z punktowym odniesieniem się do instrumentów metody historycznoprawnej.

Bibliografia

1. Ajdukiewicz K., Dowód i wyjaśnianie, [w:] K. Ajdukiewicz, Język i poznanie, t. 2, Warszawa 1985.
2. Bieniak M., Odpowiedzialność karna menedżerów. Komentarz, Warszawa 2018.
3. Duda J., Szkoda majątkowa jako znamię przestępstwa nadużycia zaufania, Kraków 2022.
4. Fila K., Czy sprawca czynu zabronionego w prawie karnym postępuje zawsze racjonalnie?, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2024, nr 4, https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.4.07.
5. Gałęski M., Zawłocki R., [w:] System Prawa Karnego, t. 9, Przestępstwa przeciwko mieniu i gospodarcze, red. R. Zawłocki, Warszawa 2024.
6. Giezek J., O możliwości naukowego uzasadnienia zmiany modelu odpowiedzialności karnej, Państwo i Prawo 2017, nr 2, LEX/el. 2017.
7. Giezek J., Świadomość sprawcy czynu zabronionego, Warszawa 2013.
8. Giezek J., Tożsamość czynu jako podstawa różnicowania mechanizmów redukujących odpowiedzialność karną, Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego 2017, t. 43, https://doi.org/10.19195/2084-5065.43.9.
9. Gruszecka D., Ochrona dobra prawnego na przedpolu jego naruszenia. Analiza karnistyczna, Warszawa 2012.
10. Kardas P., Zbieg przepisów ustawy w prawie karnym. Analiza teoretyczna, Warszawa 2011.
11. Kmita J., Wykłady z logiki i metodologii nauk, Warszawa 1976.
12. Konieczniak P., Czyn jako podstawa odpowiedzialności w prawie karnym, Kraków 2002.
13. Kulesza J., Zarys teorii kryminalizacji, Prokuratura i Prawo 2014, nr 11–12, LEX/el. 2014.
14. Lachowski J., [w:] System Prawa Karnego, t. 3, Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności, red. R. Dębski, Warszawa 2013.
15. Lange O., Ekonomia polityczna, t. 1, Warszawa 1961.
16. Lipiński K., Wzorce osobowe w prawie karnym, Warszawa 2020.
17. Lisowski A., Niegospodarność i kara, Warszawa 1985.
18. Majewski J., Nieumyślność a brak umyślności, [w:] Nieumyślność. Pokłosie VIII Bielańskiego Kolokwium Karnistycznego, red. J. Majewski, Toruń 2012.
19. Mitera J., Karalna niegospodarność, Warszawa 1982.
20. Mucha A., Struktura przestępstwa gospodarczego oraz okoliczności wyłączające bezprawność czynu w prawie karnym gospodarczym, LEX/el. 2013.
21. Oczkowski T., Nadużycie zaufania w prowadzeniu cudzych spraw majątkowych. Prawnokarne oceny i konsekwencje, Warszawa 2013.
22. Patryas W., Czynnik intelektualny jako determinanta ludzkiego postępowania wyznaczająca winę, Acta Iuris Stetinensis 2018, nr 21, https://doi.org/10.18276/ais.2018.21-04.
23. Patryas W., Interpretacja karnistyczna. Studium metodologiczne, Poznań 1988.
24. Patryas W., Uznawanie zdań, Warszawa 1987.
25. Pohl Ł., Norma sankcjonowana w prawie karnym jako przykład normy prawnej nie będącej normą postępowania, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2006, nr 1.
26. Popławski H., Karalna niegospodarność, Poznań–Bydgoszcz 1971.
27. Pracki H., Nowe rodzaje przestępstw gospodarczych, Prokuratura i Prawo 1995, nr 1.
28. Rodzynkiewicz M., Modelowanie pojęć w prawie karnym, Kraków 1998.
29. Rodzynkiewicz M., Treść pojęcia czynu w prawie karnym jako efekt procedury modelowania, [w:] Problemy odpowiedzialności karnej. Księga ku czci Profesora Kazimierza Buchały, red. Z. Ćwiąkalski, M. Szewczyk, S. Waltoś, A. Zoll, Kraków 1994.
30. Sepioło I., Przestępstwo niegospodarności z art. 296 KK, Warszawa 2013.
31. Skorupka J., Typy przestępstwa nadużycia zaufania, Prokuratura i Prawo 1998, nr 2.
32. Tarapata S., Odpowiedzialność karna menedżera za dokonywanie transferu piłkarzy – zagadnienia wybrane, Forum Prawnicze 2021, nr 5, https://forumprawnicze.eu/attachments/article/447/Tarapata.pdf.
33. Wicksell K., Vorlesungen über Nationalökonomie, Jena 1913.
34. Zawłocki R., Prawo karne gospodarcze, Warszawa 2007.
35. Zieliński Z., Poznanie sądowe a poznanie naukowe, Poznań 1979.
36. Ziembiński Z., Logiczne podstawy prawoznawstwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 1966.
37. Zientara A., Przestępstwo nadużycia zaufania z art. 296 Kodeksu karnego, Warszawa 2010.
38. Zoll A., [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, cz. 1, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, LEX/el. 2016.
39. Żółtek S., Prawo karne gospodarcze w aspekcie zasady subsydiarności, Warszawa 2009.

Jak cytować?

K. Fila, Brak racjonalności sprawcy jako jedna z granic kryminalizacji przestępstwa nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym, Prawo w Działaniu 2026, t. 65, https://doi.org/10.32041/pwd.6507