Gdzie przebiega granica między troską o dziecko a ingerencją w jego autonomię? Jak prawo powinno reagować, gdy w sporach dorosłych na dalszy plan schodzi dobro małoletniego? Między innymi o tym dyskutowano 11 maja 2026 r. w Szczecinie podczas konferencji naukowej pt. „Nadużycie władzy rodzicielskiej – aspekty materialnoprawne i procesowe”.

Podczas otwarcia konferencji głos zabrała prof. Magdalena Szafranek przewodnicząca Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego.

– Rozważając kwestie dotyczące nadużywania władzy rodzicielskiej, musimy pamiętać, że często prowadzi ona do śmierci dziecka. Dane statystyczne Ministerstwa Sprawiedliwości pokazują, że rocznie ginie około 45 dzieci – mówiła profesor. W wystąpieniu przytoczyła też badania Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, w których 80% dzieci zadeklarowało, że przynajmniej raz w życiu doświadczyło przemocy.

Profesor Piotr Rylski, dyrektor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości podkreślił, że władza rodzicielska jest jednym z fundamentalnych pojęć prawa rodzinnego, a jej prawidłowe wykonywanie ma kluczowe znaczenie dla dobra dziecka. Zwrócił uwagę, że pojęcie nadużycia władzy rodzicielskiej zmienia się wraz z przemianami społecznymi i kulturowymi, dlatego wymaga nowoczesnej interpretacji w prawie oraz praktyce sądowej. Dyrektor IWS przywołał również badania Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości dotyczące konfliktów rodzicielskich i zarzutów przemocy pojawiających się w sprawach o władzę rodzicielską.

Głos zabrał również Michał Kubalski, zastępca dyrektora Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich w Ministerstwie Sprawiedliwości. Przedstawił wpływ prac Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego na kierunki planowanych zmian legislacyjnych w prawie rodzinnym.

Panel I

W pierwszej części konferencji analizowano różne formy nadużywania władzy rodzicielskiej oraz ich wpływ na dobro dziecka.

Profesor Magdalena Szafranek zaprezentowała wyniki badań dotyczących rozumienia dobra dziecka przez przedstawicieli zawodów pomocowych, podkreślając jego indywidualny i wielowymiarowy charakter. Zaznaczyła, że dobro dziecka obejmuje nie tylko potrzeby materialne, ale także bezpieczeństwo emocjonalne, stabilizację i rozwój psychiczny.

Praktyczne aspekty nadużywania władzy rodzicielskiej w postępowaniach sądowych omówiła adw. Karolina Marszałek. Prelegenta przytoczyła wiele przykładów, szczególną uwagę poświęcając wpływowi konfliktów między rodzicami na rozstrzygnięcia sądowe oraz na sytuację psychiczną i poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Doktor Daniela Wybrańczyk poruszyła z kolei rosnący problem bezpieczeństwa dziecka w mediach społecznościowych. Wskazała na zagrożenia wynikające z publikowania przez rodziców w internecie materiałów o dzieciach – informacji o nich, ich wizerunku, kompromitujących treści czy danych na temat miejsca pobytu. Omówiła także granice odpowiedzialnego wykonywania władzy rodzicielskiej w przestrzeni cyfrowej.

Profesor Maciej Domański, zastępca dyrektora Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości w przygotowanym referacie omówił cywilnoprawną odpowiedzialność rodziców za nadużycie władzy rodzicielskiej. Prelegent przedstawił m.in. możliwe konsekwencje prawne działań rodziców naruszających dobro dziecka, wskazując na możliwość żądania zadośćuczynienia na podstawie Kodeksu cywilnego.

Panel II

Podczas drugiego panelu omówiono współczesne wyzwania związane z ochroną praw dziecka w postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych. Przeanalizowano praktykę orzeczniczą sądów oraz mechanizmy prawne służące ochronie małoletnich przed przemocą, zaniedbaniem czy działaniami rodziców naruszającymi dobro dziecka.

W jednym z wystąpień dr hab. Joanna Studzińska przedstawiła jak Sąd Najwyższy i sądy powszechne interpretują przypadki nadużycia władzy rodzicielskiej oraz jakie przesłanki uzasadniają ingerencję państwa w relacje rodzinne.

Doktor Marek Zalisko omówił natomiast zagadnienia związane z postępowaniem dowodowym w sprawach dotyczących przemocy domowej wobec małoletnich. Prelegent zwrócił uwagę na trudności dowodowe oraz konieczność zapewnienia dziecku bezpieczeństwa psychicznego podczas procedur sądowych.

W tej części konferencji m.in. podjęto też temat pieczy współdzielonej. Doktor Karolina Ziemianin przeanalizowała potencjał tej formy opieki jako modelu wspierającego równowagę rodzicielską po rozstaniu rodziców. Jednoznacznie wskazała na ograniczenia związane z wprowadzeniem tego rozwiązania w sytuacjach konfliktowych.

Panel III

W ostatnim panelu dyskusyjnym poruszono zagadnienia związane ze zdrowiem, leczeniem, i autonomią małoletnich.

Profesor Monika Urbaniak omówiła problem nadużycia władzy rodzicielskiej w odniesieniu do udziału dzieci w badaniach klinicznych, zwracając uwagę na konieczność wyważenia prawa rodziców do podejmowania decyzji medycznych z obowiązkiem ochrony dobra małoletniego pacjenta.

Następnie dr Jan Ciechorski omówił problem zgody (lub jej braku) rodzica na hospitalizację psychiatryczną dziecka jako potencjalnej formy nadużycia władzy rodzicielskiej. Wskazał na trudności praktyczne związane z oceną, kiedy decyzje te rzeczywiście służą dobru dziecka.

W jednym z wystąpień doktor Michał Białkowski omówił zagadnienia nadużyć wobec małoletniego pacjenta, analizując przypadki, w których działania rodziców mogą ograniczać prawa dziecka do właściwego leczenia i ochrony zdrowia. Zwrócił uwagę, że odmowa zgody na świadczenia medyczne, ignorowanie zaleceń lekarzy czy kierowanie się wyłącznie własnymi przekonaniami ideologicznymi może prowadzić do poważnego zagrożenia zdrowia, a nawet życia dziecka.

Doktor Joanna Zajączkowska-Burtowy, poruszyła temat dotyczący problemu ograniczania kontaktów z dzieckiem. Prelegentka zwróciła uwagę, że działania podejmowane pod pozorem ochrony dziecka mogą w praktyce prowadzić do izolowania go od drugiego rodzica, stanowiąc przejaw nadużycia władzy rodzicielskiej.

Podsumowanie

Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli środowiska naukowego, wymiaru sprawiedliwości, administracji publicznej oraz praktyków zajmujących się prawem rodzinnym i przeciwdziałaniem przemocy wobec dzieci.

Podczas konferencji wielokrotnie podkreślano, że dobro dziecka powinno być nadrzędną wartością w każdej sprawie rodzinnej. Wskazano na potrzebę szybszych postępowań, lepszej współpracy instytucji oraz wypracowania bardziej skutecznych rozwiązań, które lepiej zabezpieczą dzieci przed skutkami nadużyć.

***

Konferencja zorganizowana została przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego, Zespół Badawczy Prawa Cywilnego Procesowego, Prawa Medycznego i Nowych Technologii WPiA US, Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego, Centrum Praktyk Sądowych Kliniki Prawa Wydziału Prawa i Administracji US we współpracy z Wydawnictwem Currenda  oraz Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości.

W ramach organizowanego wydarzenia, 12 maja 2026 r. odbył się także wykład otwarty prof. Magdaleny Szafranek, przewodniczącej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego. Studenci Uniwersytetu Szczecińskiego mogli wysłuchać wystąpienia pt. “Ochrona dobra dziecka w cyberprzestrzeni”.