PRAWO W DZIAŁANIU 62/7

Sławomira Kotas-Turoboyska

Pojęcie „spadkobiercy” w rozumieniu art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego

Prawo w Działaniu 2025, tom 62

https://doi.org/10.32041/pwd.6207

Streszczenie

W opracowaniu przybliżono problem wykładni pojęcia „spadkobierca” w rozumieniu art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego. Omówiono wykładnię pojęcia „spadkobierca”, cel instytucji zachowku oraz ewolucję regulacji art. 994 k.c., z uwzględnieniem analizy prawno-historycznej. Ponadto zaprezentowano współczesny sposób wykładni art. 994 § 1 k.c. i problemy, jakie w kontekście zachowku pojawiają się obecnie, z uwagi na znaczące zmiany społeczne, które nastąpiły na przestrzeni 60 lat obowiązywania Kodeksu cywilnego.

Przyczynkiem do przygotowania niniejszego artykułu były rozbieżności pojawiające się w orzecznictwie sądów powszechnych ostatecznie rozstrzygnięte przez jedno z najnowszych orzeczeń Sądu Najwyższego z 8.08.2024 r., III CZP 3/24. Zdaniem autorki Sąd Najwyższy trafnie we wskazanej uchwale przyjął, że spadkobiercą w rozumieniu art. 994 § 1 k.c. jest osoba, która faktycznie stała się spadkobiercą (doszła do dziedziczenia po spadkodawcy). Darowizny dokonane na jej rzecz podlegają zaliczeniu na substrat zachowku bez względu na datę ich dokonania.

1. Borysiak W., 922, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, red. K. Osajda, Warszawa 2019.
2. Borysiak W., 994, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, red. K. Osajda, Warszawa 2019.
3. Borysiak W., 1048, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, red. K. Osajda, Warszawa 2019.
4. Borysiak W., Ochrona członków rodziny spadkodawcy na tle historycznoprawnym oraz prawnoporównawczym, Zeszyty Prawnicze 2008, t. 8, nr 2, https://doi.org/10.21697/zp.2008.8.2.07.
5. Ciszewski J., Knabe J., 925, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2023.
6. Dmowski S., Spadki, Warszawa 1984.
7. Doliwa A., Prawo do zachowku, Edukacja Prawnicza 2008, nr 4.
8. Gwiazdomorski J., Prawo spadkowe w zarysie, Warszawa 1985.
9. Kidyba A., Niezbecka E., 925, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 4, Spadki, red. A. Kidyba, LEX/el. 2015.
10. Kordasiewicz B., Zachowek, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 10, Prawo spadkowe, red. B. Kordasiewicz, Legalis/el. 2015.
11. Księżak P., Funkcje zachowku (wymóg przydatności), [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, red. K. Osajda, Warszawa 2019.
12. Księżak P., Zachowek w polskim prawie spadkowym, Warszawa 2012.
13. Kuźmicka-Sulikowska J., 994, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Legalis/el. 2023.
14. Macierzyńska-Franaszczyk E., Funkcje zachowku i granice ich urzeczywistnienia, [w:] Ius est a iustitia appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. M. Tomalak, Warszawa 2017.
15. Nancka G., Podkomisja prawa spadkowego Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z prac w 1938 roku. Edycja źródłowa, Warszawa 2023.
16. Olejek O., Kilka uwag na temat doliczenia darowizn do substratu zachowku, Studia Prawnicze KUL 2019, nr 3, https://doi.org/10.31743/sp.8918.
17. Partyk A., Optymalność zachowku wobec przemian rodzinno-społecznych, Studia Prawnicze. Rozprawy i materiały 2020, t. 26, nr 1, https://doi.org/10.34697/2451-0807-sp-2020-1-009.
18. Pazdan M., 925, [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 450–1088, red. K. Pietrzykowski, Legalis/el. 2021.
19. Pazdan M., 994, [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 450–1088, red. K. Pietrzykowski, Legalis/el. 2021.
20. Pietrzykowski J., Zaoczne studium prawne. Prawo spadkowe w praktyce. Wykład XIII–XIV. Zachowek, Warszawa 1961.
21. Skowrońska-Bocian E., Wierciński J., 922, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 6, Spadki, red. J. Gudowski, LEX/el. 2017.
22. Szpunar A., Uwagi o obliczeniu wysokości zachowku, Rejent 2002, nr 4.
23. Wityński R., Uwagi w sprawie zaliczania darowizn na zachowek, Palestra 2021, nr 6.
24. Załucki M., Perspektywy rekodyfikacji polskiego prawa cywilnego, [w:] 50 lat Kodeksu cywilnego. Perspektywy rekodyfikacji, red. P. Stec, M. Załucki, Warszawa 2015.
25. Załucki M., Przyszłość zachowku w prawie polskim, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2012, t. 21, z. 2.
26. Zelek M., 925, [w:] Kodeks cywilny, t. 3, Komentarz. Art. 627–1088, Legalis/el. 2022.

S. Kotas-Turoboyska, Pojęcie „spadkobiercy” w rozumieniu art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego, Prawo w Działaniu 2025, t. 62, https://doi.org/10.32041/pwd.6207