PRAWO W DZIAŁANIU 64/6

Rafał Łukasiewicz

Między oknami życia a zgodą blankietową na przysposobienie – analiza prawnoporównawcza jako punkt wyjścia do dalszej dyskusji

Prawo w Działaniu 2025, tom 64

https://doi.org/10.32041/pwd.6404

Streszczenie

Pozostawienie dziecka w oknie życia to metoda anonimowego zrzeczenia się obowiązków rodzicielskich dostępna dla matek w niektórych krajach. Polska jest przykładem ustawodawstwa, w którym okna życia nie są regulowane przez prawo, ale są akceptowane jako rozwiązanie dla matek decydujących się na anonimowe pozostawienie swoich dzieci. Zgoda blankietowa na przysposobienie nie gwarantuje anonimowości matki, ponieważ jej dane są wpisane do aktu urodzenia i są znane innym osobom, w szczególności rodzicom adopcyjnym. W Polsce dyskusja koncentruje się wokół kwestii akceptacji albo zakazu istnienia okien życia. Równocześnie debata na temat poszukiwania alternatywnych rozwiązań pozostaje na marginesie. Mając świadomość wielu niebezpieczeństw związanych z oknami życia, w kilku ustawodawstwach uregulowano alternatywne rozwiązania – poród anonimowy lub poufny. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie prawa i praktyki dotyczącej porodów anonimowych i poufnych w ustawodawstwach, w których są one regulowane, z uwzględnieniem różnych aspektów: poradnictwa, wymogów dotyczących dostępu do porodów anonimowych lub poufnych, gromadzenia informacji o matce i dostępu dziecka do takich informacji oraz pozycji ojca dziecka. Z analizy wynika, że rozróżnienie między anonimowym i poufnym porodem czasem się zaciera. W artykule przedstawiono zarys propozycji zmian prawa w tym zakresie. Najważniejsze jest unikanie porodów pozaszpitalnych, zapewnienie poradnictwa i wsparcia dla kobiety w trudnej sytuacji życiowej oraz poufności. Przedstawione uwagi mają stanowić punkt wyjścia do dalszej dyskusji.

Bibliografia

1. Allan S., Donor Conception and the Search for Information: From Secrecy and Anonymity to Openness, London–New York 2017.
2. Blauwhoff R.J., Foundational facts, relative truths. A comparative law study on children’s right to know their genetic origins, rozprawa doktorska, Utrecht University, https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/34380.
3. Boëton M., Chapelain M., Accouchement sous X, jusqu’à quand?, https://www.la-croix.com/Sciences-et-ethique/Naissance-X-mere-fille-temoignent-2023-06-02-1201269851.
4. Browne K., Chou S., Whitfield K., Child Abandonment and its Prevention in Europe, Nottingham 2012.
5. Cielec P., Jawność adopcji – prawo dziecka do wiedzy o swoim pochodzeniu, [w:] Rodzicielstwo serca. Przewodnik po rodzicielstwie adopcyjnym, Rzeszów 2017.
6. Czaplicki P., Kroczek-Sawicka Z., Prawne aspekty funkcjonowania „okien życia”, Białostockie Studia Prawnicze 2017, t. 22, nr 2, https://doi.org/10.15290/bsp.2017.22.02.02.
7. Dufalová L., Autonómia vôle matky v prípade pôrodov s utajenou totožnosťou ženy v kontexte aktuálnej súdnej praxe, [w:] Bratislavské právnické fórum 2023: autonómia subjektov v 21. Storočí, red. L. Fotopulosová, V. Ťažká, Bratislava 2023.
8. Gajda J., Adopcja ze wskazaniem w świetle art. 119[1a] kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Metryka. Studia z zakresu prawa osobowego i rejestracji stanu cywilnego 2016, nr 1.
9. Gajda J., Tajemnica przysposobienia i jej ochrona w polskim prawie cywilnym, Przemyśl–Rzeszów 2012.
10. Galliez (Maîtrise) S., Klier C., Felnhofer A., Kernreiter J., Die anonyme Geburt in Österreich. Aktuelle Durchführungspraxis und Optimierungspotential aus Anlass der Volljährigkeit der vom Erlass vom 27. Juli 2001 über Babynest und anonyme Geburt JMZ 4.600/42-I.1/2001 betroffenen Personen, Wien 2019.
11. Hodgkin R., Newell P., Implementation handbook for the Convention on the Rights of the Child, Geneva 2007.
12. Hrušáková , Králíčková Z., Anonymní a utajené mateřství v České republice – utopie nebo realita?, Právní rozhledy: časopis pro všechna právní odvětví 2005, nr 13(2).
13. Jakuszewicz A., Prawo poznania własnych rodziców w świetle Konwencji o prawach dziecka, [w:] Rodzina i prawo, red. D. Jaroszewska-Choraś, A. Kilińska-Pękacz, A. Wedeł-Domaradzka, Bydgoszcz 2017.
14. Kabza E., Prawo dziecka do postadopcyjnego kontaktu z rodziną naturalną w prawie obcym, [w:] Verba volant, scripta manent. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Bogusławie Gneli, A. Kaźmierczyk, K. Michałowska, M. Szaraniec, Warszawa 2023.
15. Kamińska A., Prawdziwe historie adoptowanych, Kraków 2010.
16. Kolesnychenko T., Czas Nadii ucieka, bo zadecydowało „prawo krwi”, https://wiadomosci.wp.pl/czas-nadii-ucieka-bo-zadecydowalo-prawo-krwi-6964049677155072a.
17. Komendowska M., Adopcja ze wskazaniem jako alternatywna droga do rodzicielstwa, [w:] Adopcyjne rodzicielstwo. Dylematy, nadzieje, wyzwania, E. Kozdrowicz, Warszawa 2013.
18. Krajewska B., Okna życia w systemie opieki nad dziećmi, Warszawa 2015.
19. Kubicka-Kraszyńska U., Skuteczność rozwiązań chroniących dzieci przed porzuceniem ze skutkiem śmiertelnym i dzieciobójstwem w świetle Konwencji o prawach dziecka, Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka 2017, t. 16, nr 2.
20. Leneveu G., La portée de «l’affaire Benjamin» sur la reconnaissance des pères et sur l’adoption, Recherches familiales 2007, nr 4.
21. Leśniewska M., Dziecko w oknie życia we Wrocławiu. „Był nieumyty, cały we krwi”, https://parenting.pl/dziecko-w-oknie-zycia-we-wroclawiu-bylo-cale-we-krwi.
22. Leśniewska M., Malutka dziewczynka w oknie życia. Matka zostawiła przy dziecku list, https://parenting.pl/w-oknie-zycia-we-wroclawiu-pojawilo-sie-dziecko-mama-zostawila-list.
23. Łukasiewicz R., Adopcja ze wskazaniem – postulaty de lege ferenda, [w:] Piecza zastępcza i przysposobienie w polskim systemie prawa, red. J.M. Łukasiewicz, R. Łukasiewicz, Toruń 2019.
24. Łukasiewicz R., Komercyjne testy DNA jako sposób identyfikacji rodziców genetycznych dzieci porzuconych – perspektywa polska, [w:] Verba volant, scripta manent. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Bogusławie Gneli, red. A. Kaźmierczyk, K. Michałowska, M. Szaraniec, Warszawa 2023.
25. Łukasiewicz R., Prawna regulacja przysposobienia ze wskazaniem a problem handlu dziećmi, Monitor Prawniczy 2016, nr 3.
26. Modlibowska M., Kluczowe problemy adopcji, [w:] Psychologiczne aspekty ciąży i macierzyństwa oraz ojcostwa, red. M. Bąk-Sosnowska, B. Naworska, Katowice 2023.
27. Obrochta M., Wpływ komercyjnych testów genetycznych na zachowanie anonimowości dawcy, Acta Iuridica Resoviensia 2023, t. 43, https://doi.org/10.15584/actaires.2023.4.5.
28. Partyk A., Nocuń K., Rojek-Socha P., Niechciane dziecko łatwiej zostawić w oknie życia, ale dla jego dobra lepiej – w szpitalu, https://www.prawo.pl/zdrowie/okno-zycia-jak-wplywa-na-adopcje-dziecka,519053.html.
29. Południk E., Dlaczego tajemnica adopcji wychodzi na jaw, Rzeczpospolita 2006, nr 178.
30. Roštinská S., Porod s utajenou totožností matky, praca dyplomowa, Univerzita Palackého v Olomouci, Právnická fakulta, Olomouc 2019.
31. Ruszkiewicz D., Okna życia jako instytucje wspierające dziecko i rodzinę – zalety i kontrowersje, Pedagogika Rodziny 2014, nr 4(3).
32. Siffrein-Blanc C., Le nouveau droit de la filiation: l’ordonnance répond-elle aux instructions législative?, Recherches familiales 2007, nr 4.
33. Sommer J., Endbericht Aktualisierung von Daten über Beratungen zur vertraulichen Geburt sowie über Auswirkungen des SchwHiAusbauG auf anonyme Formen der Kindesabgabe, Berlin 2019.
34. Swientek C., Ausgesetzt – verklappt – anonymisiert. Deutschlands neue Findelkinder, Burgdorf 2007.
35. Villeneuve-Gokalp C., Les femmes qui accouchent sous le secret en France, 2007-2009, Population 2011, t. 66, nr 1.
36. Wacker B., “Anonyme” und “vertrauliche” Geburt: Ein kritischer Blick auf die Diskussion, https://www.herder.de/stz/hefte/archiv/140-2015/4-2015/anonyme-und-vertrauliche-geburt-ein-kritischer-blick-auf-die-diskussion/.
37. Wasilewska A., Kilkudniowa dziewczynka w oknie życia. Matka zostawiła list, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2024-07-20/dziewczynka-w-oknie-zycia-matka-zostawila-list/.
38. Wędrychowska J., „Okno życia” czy alimenty?, https://pokojadwokacki.pl/okno-zycia-czy-alimenty-adw-joanna-wedrychowska/.
39. Zajchowska J., Dzieci z końca kolejki. To one umierają, nie zaznawszy miłości, https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,27816451,dzieci-z-konca-kolejki-to-one-umieraja-nie-zaznawszy-milosci.html.

Jak cytować

R. Łukasiewicz, Między oknami życia a zgodą blankietową na przysposobienie – analiza prawnoporównawcza jako punkt wyjścia do dalszej dyskusji, Prawo w Działaniu 2025, t. 64, https://doi.org/10.32041/pwd.6404