PRAWO W DZIAŁANIU 65/1

Mirosława Melezini

Zmiany w uregulowaniu instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności po reformie prawa karnego z 2015 r. i ich rezultaty w praktyce wymiaru sprawiedliwości

Prawo w Działaniu 2026, tom 65

https://doi.org/10.32041/pwd.6501

Streszczenie

Przedmiotem opracowania są zmiany w unormowaniach instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, wprowadzone na mocy reformy prawa karnego z 2015 r. i ich konsekwencje w systemie reagowania na przestępstwa drobnej i średniej wagi. Według twórców reformy nadużywana w praktyce orzeczniczej kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, często orzekana w trybach konsensualnych, z pominięciem ustalenia pozytywnej prognozy kryminologicznej, w wielu wypadkach prowadziła do zarządzenia wykonania kary, co wpływało na rozmiary populacji więziennej. Zmiany uregulowań Kodeksu karnego miały na celu modyfikację struktury orzekanych kar, by w praktyce radykalnie ograniczyć możliwość zastosowania omawianego środka probacyjnego na rzecz szerszego orzekania kar nieizolacyjnych (grzywny oraz kary ograniczenia wolności). Zgodnie z założeniem reformy efektem zmiany struktury kar orzekanych miało być istotne zmniejszenie utrzymujących się od wielu lat wysokich rozmiarów populacji więziennej. Powstaje pytanie, czy dokonane zmiany unormowań dotyczących w szczególności warunkowego zawieszenia wykonania kary znalazły odzwierciedlenie w praktyce orzeczniczej sądów i czy został osiągnięty cel reformy w postaci: po pierwsze – ograniczenia stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, po drugie – zmniejszenia rozmiarów populacji więziennej. Podjęcie próby odpowiedzi na postawione pytania stanowi problem badawczy opracowania.

Bibliografia

1. Burzyński P., Zmiany normatywne w zakresie instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności – uwagi praktyczne, [w:] Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej, red. A. Adamski, M. Berent, M. Leciak, Warszawa 2016.
2. Darkowski T., Warunkowe zawieszenie wykonania kary – próba oceny potencjalnego wpływu nowelizacji na politykę karną, [w:] Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej, A. Adamski, M. Berent, M. Leciak, Warszawa 2016.
3. Jodłowski J., Orzekanie kar w trybach konsensualnych (aspekty procesowe i materialno-prawne), [w:] Nowelizacja prawa karnego 2015. Komentarz, red. W. Wróbel, Kraków 2015.
4. Konarska-Wrzosek V., Ustawowe przesłanki stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary po nowelizacji kodeksu karnego, [w:] Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej, red. A. Adamski, M. Berent, M. Leciak, Warszawa 2016.
5. Krajewski K., Przemiany polityki karnej po nowelizacji Kodeksu karnego z 2015 roku, [w:] Polityka kryminalna: między teorią a praktyką. Księga jubileuszowa profesor Janiny Błachut, red. M. Grzyb, K. Krajewski, Kraków 2022.
6. Kucyper K., Mamak K., Płóciennik W., Warunkowe zawieszenie wykonania kary w świetle wypowiedzi praktyków wymiaru sprawiedliwości, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2017, nr 2.
7. Lachowski J., Ocena wybranych zmian w zakresie instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary w ustawie z 20 lutego 2015 r., [w:] Problemy współczesnego prawa karnego i polityki kryminalnej. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Sienkiewicz, M. Bojarski, J. Brzezińska, K. Łucarz, Wrocław 2015.
8. Majewski J., Kodeks karny. Komentarz do zmian 2015, Warszawa 2015.
9. Melezini M., Nowe założenia polityczno-kryminalne i środki ich realizacji w świetle nowelizacji kodeksu karnego z dnia 7 lipca 2022 r., [w:] W kręgu kryminologii. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Krajewskiego, red. J. Błachut, M. Bocheński, E. Drzazga, M. Grzyb, M. Powszedniak, D. Wzorek, Kraków 2024.
10. Melezini M., On the underlying assumptions for the 2015 criminal law reform and the most important changes in the penal system, Ius Novum 2016, nr 10.
11. Melezini M., Reforma Kodeksu karnego z 2015 r. a polityka karna w latach 2014–2023 i jej rezultaty, [w:] Hominum causa omne ius constitutum sit. Księga jubileuszowa Profesora Piotra Hofmańskiego, P. Czarnecki, S. Głogowska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Światłowski, Warszawa 2024.
12. Melezini M., Tendencje w orzekaniu kar w 25-lecie obowiązywania Kodeksu karnego z 1997 r., [w:] Polskie prawo karne po 25 latach obowiązywania Kodeksu karnego z 1997 r., J. Lachowski, Warszawa 2024.
13. Mycka K., Kozłowski T., Paradoksy polskiej polityki karnej, czyli jak zapełniamy więzienia, nadużywając środków probacji, Probacja 2013, nr 2.
14. Mycka K., Kozłowski T., Zarys aktualnych tendencji w polskiej polityce karnej w oparciu o dane statystyczne, Probacja 2017, nr 1.
15. Ostaszewski P., Klimczak J., Włodarczyk-Madejska J., Przestępczość i wymiar sprawiedliwości w pierwszym roku pandemii COVID-19, Warszawa 2021.
16. Skupiński J., Warunkowe zawieszenie wykonania kary, [w:] System Prawa Karnego, t. 6, Kary i inne środki reakcji prawnokarnej, M. Melezini, Warszawa 2016.
17. Skupiński J., Zalety i wady instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary po nowelizacji kodeksu karnego, [w:] Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej, red. A. Adamski, M. Berent, M. Leciak, Warszawa 2016.
18. Stańdo-Kawecka B., Czy warunkowe przedterminowe zwolnienie jest wyrazem zbytniej pobłażliwości dla przestępców?, [w:] W kręgu kryminologii. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Krajewskiego, J. Błachut, M. Bocheński, E. Drzazga, M. Grzyb, M. Powszedniak, D. Wzorek, Kraków 2024.
19. Stańdo-Kawecka B., Niepożądane skutki fragmentarycznych reform systemu karania na przykładzie kary zastępczej za ograniczenie wolności, [w:] Polityka kryminalna: między teorią a praktyką. Księga jubileuszowa profesor Janiny Błachut, M. Grzyb, K. Krajewski, Kraków 2022.
20. Stańdo-Kawecka B., Populacja więzienna w Polsce w pierwszym roku pandemii COVID-19, Archiwum Kryminologii 2021, nr 43.
21. Wzorek D., Polityka karna w Polsce w latach 2008–2020. Ucieczka od normalności, Państwo i Prawo 2024, nr 4.
22. Zawłocki R., Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania z perspektywy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, [w:] Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej, A. Adamski, M. Berent, M. Leciak, Warszawa 2016.
23. Zoll A., Regulacja warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w ustawie z 20 lutego 2015 r., [w:] Problemy współczesnego prawa karnego i polityki kryminalnej. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Sienkiewicz, red. M. Bojarski, J. Brzezińska, K. Łucarz, Wrocław 2015.
24. Zoll A., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie i zamiana kary, [w:] Nowelizacja prawa karnego 2015. Komentarz, W. Wróbel, Kraków 2015.

Jak cytować?

M. Melezini, Zmiany w uregulowaniu instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności po reformie prawa karnego z 2015 r. i ich rezultaty w praktyce wymiaru sprawiedliwości, Prawo w Działaniu 2026, t. 65, https://doi.org/10.32041/pwd.6501